پرینت  ارسال به   مشخصات
تعداد بازدید : 1858
 

نقد و بررسى علل جعل حدیث

(۱)
نقد و بررسى علل جعل حدیث

تقى‏زاده چارى، رمضانعلى

دكترى علوم قرآن و حدیث
دانشگاه آزاد اسلامى (واحد علوم و تحقیقات)
استاد راهنما: حجتى، سید محمدباقر
استاد مشاور: غفارى، على‏اكبر
۱۳۷۰
۲۰۸ ص.

بحث از این‏كه مفهوم جعل و وضع و نیز حدیث موضوع و مجعول چیست، و چگونه مى‏توان وجود این عنصر نامبارك را در روایات دینى به دیده یك واقعیت نگریست و از عوامل دخیل در پیدایش و گسترش آن سخن به میان آورد و در صدد شناسایى عاملان آن و نیز انگیزه‏هاى آنان در این امر برآمد و از نفوذ و گسترش آن در متن منابع و متون دینى مسلمانان جلوگیرى كرد، بحثى است كه در این پایان‏نامه به آن اهتمام ورزیده شده و سعى گردیده تا حدّى به نقد و تحلیل آن پرداخته شود.
این نوشتار، از یك مقدّمه و پنج بخش تشكیل شده است.
در مقدّمه، نخست جایگاه حدیث و سنّت در اسلام پس از قرآن، اختلاف نظرها در حدود و كمّ و كیف سنّت، و نظر برخى بزرگان در این باره، از جمله نكاتى است كه نگارنده از آنها یاد كرده است.
بخش اوّل رساله، درباره هویت حدیث جعلى است. نگارنده با عناوینى چون: لفظ موضوع از نگاه لغت‏شناسان، مراتب حدیث در نگاه عالمان حدیث و درایه، اصطلاح حدیث موضوع از نگاه عالمان حدیث و درایه، وجه تسمیه حدیث موضوع، جایگاه حدیث موضوع در میان سایر روایات، حكم نقل حدیث موضوع و تاریخچه جعل حدیث، درباره ریشه و منشأ حدیث مجعول به بحث پرداخته است. نگارنده در بخش دوم، در مورد ورود عنصر جعل در حدیث و شواهد دالّ بر این امر، بحث مى‏كند. وى در این زمینه از شواهد (نقلى مانند آیات قرآن و روایات) یاد كرده و از شواهد غیر نقلى (عقلى و تاریخى) نیز دوازده مورد عمده از دلایل و شواهد غیر نقلى را یادآور شده است.
در بخش سوم نیز به معرّفى و توضیح عوامل دخیل در پیدایش و گسترش جعل حدیث پرداخته شده است. نگارنده در قسمت اوّل به عواملى از قبیل: عدم كتابت و ضبط حدیث، نقل حدیث بدون ذكر سند و دخالت اهل كتاب اشاره دارد. در قسمت دوم نیز نقل به معنا در حدیث، تسامح در ادلّه سنن، اعتماد بیش از حدّ به صحابه، گسترش فتوحات اسلامى، تأویل‏گرایى، پیدایش احزاب و فرقه‏هاى سیاسى و كلامى و فقهى، جدال و درگیرى میان متعصّبان دو مذهب بزرگ اسلامى (شیعه و سنّى) و اهداف سیاسى فرمانروایان را از جمله عوامل دخیل در گسترش جعل حدیث مى‏ داند.
در بخش چهارم، اصناف و طبقات جاعلان حدیث و انگیزه‏هاى آنان در جعل حدیث بر شمرده شده است. این اصناف عبارت‏اند از: زنادقه، غلات، قصّاص و داستانسرایان. وى ضمن بررسى هر سه واژه از نظر لغت و ریشه و اصطلاح و ذكر برخى از عقاید هر یك از این سه گروه، نحوه پیدایش آنها و شیوه برخوردشان با حدیث را شرح داده و علّت و انگیزه هر یك را با ذكر مواردى بیان داشته است.
در بخش پنجم، نگارنده، كیفیت شناسایى احادیث جعلى و راه‏هاى جلوگیرى از نفوذ و نشر آنها را توضیح داده است. قسم اوّل را كه خود از دو بخش مربوط به راوى و مروى تشكیل شده، تقسیم نموده و در مورد راهكارهاى جلوگیرى از نفوذ و نشر احادیث جعلى نیز دو راه عمده را با استشهاد به روایات، بیان داشته است. در پایان چند كتاب درباره احادیث جعلى معرّفى شده است.

موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث شهر حدیث دانشگاه قرآن و حدیث پایگاه جامع کنگره های مؤسسه دارالحدیث پردیس تهران (دانشگاه قرآن و حدیث) مرکز آموزش الکترونیک (دانشگاه قرآن و حدیث) پایگاه اطلاع رسانی کتابخانه های ایران انتشارات دارالحدیث