پرسش :

  پاسخ :

حضرت علي عليه السّلام دربارۀ عبادت، جملات گرانسنگي در نهج‌البلاغه دارند. درباره اقسام عبادت در حکمت دويست و سي و هفت مي‌فرمايد: «انّ قوماً عَبَدُوا الله رَغْبَةً فتلك عبادةُ التّجار، وإنّ قوما عَبَدوا الله رَهبةً فتلك عبادةُ العبيد، وإنّ قوماً عَبَدوا اللهَ شکراً فتلك عبادةُ الاحرار؛ گروهي خدا را به اميد بخشش پرستش کردند، که اين پرستش بازرگانان است، و گروهي او را از روي ترس عبادت کردند که اين عبادت بردگان است، و گروهي خدا را از روي سپاسگذاري پرستيدند و اين پرستش آزادگان است" و نيز در کلامي شيوا مي‌فرمايد: «ما عبدتك خوفاً من نارك ولا طمعاً في جنتك بل وجدتك اهل للعبادة فعبدتك»،» خداوندا! من تو را نه به جهت ترس از دوزخ و نه به طمع بهشت برين عبادت مي‌کنم بلکه تو را سزاوار عبادت ديده و تو را پرستش مي‌کنم. توضيح مطلب اين است که انسان ها در مراتب و درجات ايماني، گوناگون و متفاوت مي‌باشند. حضرت صادق ـ عليه السّلام ـ مي‌فرمايد: «الايمان حالات ودرجات وطبقات ومنازل، » ايمان در افراد، حالات گوناگون و درجات و نيز مراحل و مراتب مختلفي دارد [اصول کافي، ج 2، ص 38] بنابراين نمي‌توان از همگان انتظار عالي‌ترين هدف را داشت. براي کودک ابتدايي نمي‌توان توضيح داد که در صورت ادامه تحصيل، در آينده از مردان بزرگ و شخصيت‌هاي نام‌آور خواهد شد، بلکه بايد کودک را گاه با تشويق و گاه با تهديد وادار به درس و تحصيل کرد . . .