قرآن كريم
كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِهِ؛(1)
هر كس براساس شخصيت خود عمل مىكند.
1
پيامبر صلىاللهعليهوآله :
اَلنّاسُ رَجُلانِ: عالِمٌ وَ مُتَعَلِّمٌ وَ لا خَيْرَ فيما سِواهُما؛(2)
مردم، دو گروهند: دانشمند و دانشاندوز و در غير اين دو، خيرى نيست.
2
پيامبر صلىاللهعليهوآله :
اِخْتَبِرُوا النّاسَ بِاَخْدانِهِمْ فَاِنَّ الرَّجُلَ يُخادِنُ مَنْ يُعْجِبُهُ؛(3)
مردم را از دوستانشان بشناسيد، زيرا انسان با كسى رفاقت مىكند كه او را مىپسندد.
3
پيامبر صلىاللهعليهوآله :
اَلنّاسُ يَعْمَلونَ بِالْخَيْرِ وَ اِنَّما يُعْطَونَ اُجورَهُمْ عَلى قَدْرِ عُقولِهِمْ؛(4)
مردم، كارهاى خير مىكنند، ولى پاداش آنان تنها به اندازه عقلشان عطا مىشود.
4
پيامبر صلىاللهعليهوآله :
اَلنّاسُ مَعادِنُ وَ الْعِرْقُ دَسّاسٌ وَ اَدَبُ السُّوءِ كَعِرْقِ السُّوءِ؛(5)
مردم، همانند معدنها مختلفاند و اصل و نسب در انسان بسيار مؤثر است و تربيت بد، همانند اصل و نسبِ بد است.
5
پيامبر صلىاللهعليهوآله :
اِنَّ ابْنَ آدَمَ لَحَريصٌ عَلى ما مُنِعَ؛(6)
آدمى زاده به آنچه كه از آن منع مىشود، حريص است.
6
پيامبر صلىاللهعليهوآله :
اِنَّ مِنَ النّاسِ ناسا مَفاتيحُ لِلْخَيْرِ مَغاليقُ لِلشَّرِّ وَ اِنَّ مِنَ النّاسِ ناسا مَفاتيحُ لِلشَّرِّ مَغاليقُ لِلْخَيْرِ فَطوبى لِمَنْ جَعَلَ اللّهُ مَفاتيحَ الْخَيْرِ عَلى يَدَيْهِ وَ وَيْلٌ لِمَنْ جَعَلَ اللّهُ مَفاتيحَ الشَّرِ عَلى يَدَيْهِ؛(7)
برخى از مردم كليد خير و قفل شرند و برخى كليد شر و قفل خيرند، پس خوشا به سعادت كسى كه خداوند كليدهاى خير را در دست او قرار داده و بدا به حال كسى كه خداوند كليدهاى شر را به دست او سپرده است.
7
امام صادق عليهالسلام :
اَلنّاسُ مَأْمورونَ وَ مَنْهيّونَ وَ مَنْ كانَ لَهُ عُذْرٌ، عَذَرَهُ اللّهُ؛(8)
مردم به امورى امر و نهى شدهاند، ولى هر كس (در انجام دادن آنها) عذرى داشته باشد، خداوند عذرش را مىپذيرد.
8
امام على عليهالسلام :
اَلنّاسُ فِى الدُّنْيا عامِلانِ: عامِلٌ عَمِلَ فِى الدُّنْيا لِلدُّنْيا، قَدْ شَغَلَتْهُ دُنْياهُ عَنْ آخِرَتِهِ، يَخْشى عَلى مَنْ يَخْلُفُهُ الْفَقْرَ وَ يَأْمَنُهُ عَلى نَفْسِهِ فَيُفْنى عُمُرَهُ فى مَنْفَعَةِ غَيْرِهِ وَ عامِلٌ عَمِلَ فِى الدُّنْيا لِما بَعْدَها، فَجاءَهُ الَّذى لَهُ مِنَ الدُّنْيا بِغَيْرِ عَمَلٍ، فَاَحْرَزَ الْحَظَّيْنِ مَعا وَ مَلَكَ الدّارَيْنِ جَميعا، فَاَصْبَحَ وَجيها عِنْدَ اللّهِ، لا يَسْاَلُ اللّهَ حاجَةً فَيَمْنَعُهُ؛(9)
مردم در دنيا دو گونه كار مىكنند: يكى تنها براى دنيا كار مىكند، تا جايى كه كار دنيا او را از آخرت باز مىدارد. او با اينكه خودش بىنياز است، نگران فقر بازماندگان خود است و عمرش را در راه سودرسانى به ديگران فنا مىكند. ديگرى در دنيا براى آخرت كار مىكند و روزى دنيايى بدون تلاش برايش مىرسد و از بهره دنيوى و اخروى با هم برخوردار شده، هر دو دنيا را با هم دارد. در نتيجه در پيشگاه خداوند آبرومند است و هر حاجتى از خدا بخواهد، بر مىآورد.
9
امام صادق عليهالسلام :
إِنَّ رِضَا النّاسِ لايُمْلَكُ وَ اَلْسِنَتَهُمْ لا تُضْبَطُ وَ كَيْفَ تَسْلَمونَ مِمّا لَمْ يَسْلَمْ مِنْهُ اَنبياءُ اللّهِ وَ رُسُلُهُ وَ حُجَجُ اللّهِ عليهمالسلام ... ؛(10)
همانا خشنودى مردم را نتوان به دست آورد و جلو زبانهايشان را نتوان گرفت، چگونه در امان مانيد از چيزى (زبان مردم) كه پيامبران و فرستادگان و حجتهاى خدا عليهمالسلام از آن در امان نماندند...؟
10
پيامبر عليهالسلام :
اَبْغونى الضُّعَفاءَ فَاِنَّما تُرْزَقونَ وَ تُنْصَرونَ بِضُعَفائِكُمْ؛(11)
ناتوانان را براى من بيابيد؛ زيرا شما به بركت ناتوانان خود روزى داده و يارى مىشويد.
11
امام صادق عليهالسلام :
اَلنّاسُ سَواءٌ كَاَسْنانِ الْمُشْطِ وَ الْمَرْءُ كَثيرٌ بِاَخيهِ؛(12)
مردم، همانند دندانههاى شانه با هم برابرند و انسان با برادرش پر تعداد (و پر توان) مىگردد.
12
امام على عليهالسلام :
اَلنّاسُ اِخْوانٌ فَمَنْ كانَتْ اُخُوَّتُهُ فى غَيْرِ ذاتِ اللّهِ فَهِىَ عَداوَةٌ؛(13)
مردم برادرند، اما آن كه برادرىاش براى خدا نباشد، برادرى وى، دشمنى است.
13
امام على عليهالسلام :
اَلنّاسُ اَبْناءُ الدُّنْيا وَ لا يُلامُ الرَّجُلُ عَلى حُبِّ اُمِّهِ؛(14)
مردم، فرزندان دنيايند و كسى براى دوست داشتن مادرش سرزنش نمىشود.
14
امام على عليهالسلام :
اَلنّاسُ كَالشَّجَرِ شَرابُهُ واحِدٌ وَ ثَمَرُهُ مُخْتَلِفٌ؛(15)
مردم، همانند درختانند كه آبشان يكى و ميوههايشان گوناگون است.
15
امام على عليهالسلام :
اَلنّاسُ اَعْداءُ ماجَهِلوُا؛(16)
مردم با آنچه آشنا نيستند دشمنى مىورزند.
16
امام على عليهالسلام :
اَلنّاسُ مَنْقوصونَ مَدْخولونَ اِلاّ مَنْ عَصَمَ اللّهُ؛(17)
مردم، داراى عيب و نقصاند، مگر كسى كه خداوند او را حفظ كند.
17
امام على عليهالسلام :
اَلنّاسُ مِنْ خَوْفِ الذُّلِّ مُتَعَجِّلُوا الذُّلِّ؛(18)
مردم از ترس ذلّت، به سوى ذلّت شتابانند.
18
امام على عليهالسلام :
لا يَزالُ النّاسُ بِخَيْرٍ ما تَفاوَتُوا فَاِذَا اسْتَوَوا هَلَكوا؛(19)
مردم تا زمانى كه متفاوتند در خيرند، و هرگاه يكسان گردند هلاك مىشوند.
19
امام على عليهالسلام :
اَلنّاسُ كُلُّهُمْ اَحْرارٌ وَلكِنَّ اللّهَ خَوَّلَ بَعْضَكُمْ بَعْضا؛(20)
مردم همگى آزادند، ولى خداوند بعضى را سرپرست بعضى ديگر قرار داده است.
20
امام على عليهالسلام :
اَلنّاسُ بِاُمَرائِهِمْ اَشْبَهُ مِنْهُمْ بِآبائِهِمْ؛(21)
مردم، به دولتمردان خود شبيهترند تا به پدرانشان.
21
امام على عليهالسلام :
اَلنّاسُ اِلى اَشْكالِهِمْ اَمْيَلُ؛(22)
مردم، به همانند خود بيشتر تمايل دارند.
22
امام على عليهالسلام :
اَلنّاسُ نيامٌ فَاِذا ماتُوا انْتَبَهوا؛(23)
مردم در خوابند، چون بميرند بيدار مىشوند.
23
امام باقر عليهالسلام :
اَلنّاسُ رَجُلانِ: مَسْتَريحٌ بِالْمَوْتِ وَ مُسْتَراحٌ بِهِ مِنْهُ ؛(24)
مردم بر دو دستهاند: آن كه با مرگ آسوده شود و آنكه با مرگش ديگران آسوده شوند.
24
امام صادق عليهالسلام :
اَلنّاسُ اِذا صَلَحُوا، كَفُّوا عَنْ تَتَبُّعِ عُيوبِهِمْ؛(25)
مردم، هنگامى كه درستكار شوند، از عيبجويىِ يكديگر دست مىكِشند.
25
امام على عليهالسلام :
اَلنّاسُ اَبْناءُ ما يُحْسِنونَ؛(26)
مردم فرزند نيكىهاى خويشاند (بنگريد عملشان چيست نه پدرشان كيست).
26
امام صادق عليهالسلام :
اَلنّاسُ رَجُلانِ: مُبْتَلىً وَ مُعافىً، فَارْحَمُوا الْمُبْتَلى وَ احْمَدُوا اللّهَ عَلَى الْعافيَةِ؛(27)
مردم دو دستهاند: گرفتار و سلامت؛ پس به گرفتاران ترحم نماييد و خدا را بر سلامتى سپاس گوييد.
27
امام على عليهالسلام :
اَلنّاسُ اثْنانِ، بَرٌّ تَقِىٌّ وَ آخَرُ شَقِىٌّ؛(28)
مردم دو دستهاند: نيكوكارِ پرهيزكار و سنگ دل بدبخت.
28
امام على عليهالسلام :
اَلنّاسُ بِزَمانِهِمْ اَشْبَهُ مِنْهُمْ بِآبائِهِمْ؛(29)
مردم به زمان خود شبيهترند تا به پدران خود.
29
امام باقر عليهالسلام :
اَلنّاسُ رَجُلانِ: مُؤْمِنٌ وَ جاهِلٌ، فَلا تُؤْذِى الْمُؤْمِنَ وَ لا تَجْهَلُ الْجاهِلَ فَتَكونَ مِثْلَهُ؛(30)
مردم دو گروهاند: مؤمن و جاهل، مؤمن را آزار ندهيد و با جاهل، رفتار جاهلانه نكنيد؛ زيرا همانند او خواهيد بود.
30
امام على عليهالسلام :
اِذَا اسْتَولَى الصَّلاحُ عَلَى الزَّمانِ وَ اَهْلِهِ ثُمَّ أساءَ رَجُلٌ الظَّنَّ بِرَجُلٍ لَمْ تَظْهَرْ مِنْهُ حَوبَةٌ فَقَدْ ظَلَمَ، وَ اِذَا اسْتَوْلَى الفَسادُ عَلَى الزَّمانِ وَ اَهْلِهِ فَاَحْسَنَ رَجُلٌ الظَّنَّ بِرَجُلٍ فَقَدْ غَرَّرَ؛(31)
هرگاه درستكارى بر روزگار و مردمش حاكم شود و در چنين زمانى كسى به ديگرى بىآنكه گناهى از او آشكار شود، گمان بد ببرد، ظلم كرده است و هرگاه فساد بر روزگار و مردم آن حاكم شود و كسى به ديگرى خوشبين باشد، خود را فريب داده است.
31
امام على عليهالسلام :
... فَاِنَّهُمْ صِنْفانِ: اِمّا اَخٌ لَكَ فِى الدِّينِ وَ اِمّا نَظيرٌ لَكَ فِى الْخَلْقِ يَفْرُطُ مِنْهُمُ الزَّلَلُ وَ تَعْرِضُ لَهُمُ الْعِلَلُ وَ يُؤْتى عَلى اَيْديِهمْ فِى الْعَمْدِ وَ الْخَطَأِ فَاَعْطِهِمْ مِنْ عَفْوِكَ وَ صَفْحِكَ مِثْلَ الَّذى تُحِبُّ اَنْ يُعْطيَكَ اللّهُ مِنْ عَفْوِهِ وَ صَفْحِهِ...؛(32)
... مردم دو گروهند: يا همدين تو هستند، يا همنوع تو، كه از همه آنها خطاهايى سر مىزند، و به آنان حالات گوناگون رو مىآورد، و به عمد يا خطا دچار لغزشهايى مىگردند، پس از گذشت و بخشش خويش بهرهشان ده، همانگونه كه دوست دارى تا خدا نيز از گذشت و بخشش خود، تو را بهره دهد... .
32
امام حسين عليهالسلام :
اِنَّ النّاسَ عَبيدُ الدُّنْيا وَ الدِّينُ لَعْقٌ عَلى اَلْسِنَتِهِمْ يَحوطونَهُ ما دَرَّتْ مَعائِشُهُمْ فَاِذا مُحِّصوا بِالْبَلاءِ قَلَّ الدَّيّانونَ؛(33)
به راستى كه مردم بنده دنيا هستند و دين لقلقه زبان آنهاست، تا جايى كه دين وسيله زندگى آنهاست، دين دارند و چون در معرض امتحان قرار گيرند، دينداران كم مىشوند.
33
امام على عليهالسلام :
عَجِبْتُ مِمَّنْ يَشْتَرى المَماليكَ بِمالِهِ كَيْفَ لا يَشْتَرى الاَْحْرارَ بِمَعروفِهِ فَيَملِكَهُمْ؟!(34)
در شگفتم از كسى كه بندهها را با مال خود مىخرد، چرا با نيكى و احسان خويش، آزادها را نمىخرد تا مالك آنان شود؟!
34
امام صادق عليهالسلام :
اِنَّ النّاسَ يَعْبُدونَ اللّهَ عَزَّوَجَلَّ عَلى ثَلاثَةِ اَوْجُهٍ: فَطَبَقَةٌ يَعْبُدونَهُ رَغْبَةً فى ثَوابِهِ فَتِلْكَ عِبادَةُ الحُرَصاءِ وَ هُوَ الطَّمَعُ وَ آخَرونَ يَعْبُدونَهُ فَرَقا مِنَ النّارِ فَتِلْكَ عِبادَةُ الْعَبيدِ وَ هِىَ الرَّهْبَةُ وَ لكِنّى اَعْبُدُهُ حُبّا لَهُ عَزَّوَجَلَّ فَتِلْكَ عِبادَةُ الكِرامِ وَ هُوَ الاَْمْنُ... ؛(35)
عبادت كنندگان خداوند سه گروهند: گروهى او را براى پاداش عبادت مىكنند، كه طمعكارانه است و اينان حريصند. گروهى او را از ترس جهنم عبادت مىكنند كه اين عبادت بردگان و از روى ترس است. ولى من خداوند را از روى محبت عبادت مىكنم كه چنين عبادتى مايه امنيت و آرامش و عبادت كريمان است.
35
امام كاظم عليهالسلام :
اِنَّ لِلّهِ عِبادا فِى الاَْرضِ يَسْعَوْنَ فى حَوائِجِ النّاسِ هُمُ الآْمِنونَ يَوْمَ القيامَةِ؛(36)
خدا را در زمين بندگانى است كه براى رفع نيازهاى مردم مىكوشند. اينان در روز قيامت در امان هستند.
36
امام كاظم عليهالسلام :
اَلنّاسُ عَلى اَرْبَعَةِ اَصْنافٍ: جاهِلٌ مُتَرَدّى مُعانِقٌ لِهَواهُ وَ عابِدٌ مُتَقَوّى كُلَّما اَزْدادَ عِبادَةً اَزْدادَ كِبْرا وَ عالِمٌ يُريدُ اَنْ يوطَاَ عُقْباهُ وَ يُحِبُّ مَحْمِدَةَ النّاسِ وَ عارِفٌ عَلى طَريقِ الحَقِّ يُحِبُّ القيامَ بِهِ فَهُوَ عاجِزٌ اَوْ مَغْلوبٌ فَهذا اَمْثَلُ اَهْلِ زَمانِكَ وَ اَرْجَحُهُمْ عَقْلاً؛(37)
مردم چهار گروهند: جاهلى كه غرق در هوا و هوس و در معرض هلاكت است، عابدى كه تظاهر به تقوا مىكند و هر چه بيشتر عبادت مىنمايد، تكبرش بيشتر مىشود، عالمى كه مىخواهد پشت سرش حركت كنند و دوست دارد از او تعريف نمايند، و حقشناسِ حقپويى كه دوست دارد حق را به پادارد، اما يا ناتوان است و يا زير سلطه. چنين فردى بهترين نمونه روزگار و عاقلترين مردم دوران است.
37
امام على عليهالسلام :
اَلنّاسُ ثَلاثَةٌ: فَعالِمٌ رَبّانىٌّ وَ مُتَعَلِّمٌ عَلى سَبيلِ نَجاةٍ وَ هَمَجٌ رَعاعٌ اَتْباعُ كُلِّ ناعِقٍ يَميلونَ مَعَ كُلِّ ريحٍ لَمْ يَسْتَضيئوا بِنورِ الْعِلْمِ وَ لَمْ يَلْجَؤُوا اِلى رُكْنٍ وَثيقٍ؛(38)
مردم سه گروهند: دانشمند خداشناس، دانشجوى در راه رستگارى و فرومايگانى بى اراده و سرگردان كه هر دعوتى را اجابت مىكنند و به هر طرف كه باد بيايد به همان طرف مىروند، از نور دانش روشنايى نمىگيرند و به پايگاه محكمى پناه نمىبرند.
38
امام حسن مجتبى عليهالسلام :
اَلنّاسُ اَرْبَعَةٌ فَمِنْهُمْ مَنْ لَهُ خُلقٌ وَ لا خَلاقَ لَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ لَهُ خَلاقٌ وَ لا خُلقَ لَهُ، قَدْ ذَهَبَ الرّابِعُ وَ هُوَ الَّذى لا خَلاقَ وَ لا خُلقَ لَهُ وَ ذلِكَ شَرُّ النّاسِ وَ مِنْهُمْ مَنْ لَهُ خُلقٌ وَ خَلاقٌ فَذلِكَ خَيْرُ النّاسِ؛(39)
مردم چهار دستهاند: دستهاى از آنها اخلاق دارند، امّا بهرهاى (از دنيا) ندارند. دستهاى بهرهمندند، اما اخلاق ندارند. دستهاى نه بهرهاى (از دنيا) و نه اخلاق دارند كه اينها بدترين مردماند. و دستهاى كه هم اخلاق دارند و هم (از دنيا) بهرهمندند كه اينان، بهترين مردماند.
39
امام رضا عليهالسلام :
عَجِبْتُ لِمَنْ يَشْتَرِى الْعَبيدَ بِمالِهِ فَيُعْتِقُهُم كَيْفَ لا يَشْتَرِى الاَحْرارَ بِحُسْنِ خُلقِهِ؛(40)
در شگفتم از كسى كه بندگان را با ثروت خويش مىخرد تا رهايشان كند، چگونه با خوش اخلاقىِ خويش آزادگان را نمىخرد.
40
امام هادى عليهالسلام :
اَلنّاسُ فِى الدُّنْيا بِالاَْمْوالِ وَ فِى الآْخِرَةِ بِالاَْعْمالِ؛(41)
اعتبار مردم در دنيا به مال است و در آخرت به عمل.
1.سوره اسراء، آيه 84 .
2. نهج الفصاحه، ح 3145 .
3. نهج الفصاحه، ح 106.
4. كنزالعمال، ح 7052.
5. نهج الفصاحه، ح 3146.
6. كنزالعمال، ح 44095.
7. نهج الفصاحه، ح 920.
8. محاسن، ج 1، ص 245، ح 242.
9. نهج البلاغه، قصار 269.
10. بحارالأنوار، ج 70، ص 2، ح 4.
11. نهج الفصاحه، ح 20.
12. تحف العقول، ص 368.
13. بحارالأنوار، ج 74، ص 165، ح 29.
14. نهج البلاغه، حكمت 303.
15. غررالحكم، ح 2097.
16. نهج البلاغه، حكمت 172.
17. نهج البلاغه، حكمت 343.
18. غررالحكم، ح 2172.
19. امالى شيخ صدوق، ص 531، ح 718.
20. كافى، ج 8، ص 69، ح 26.
21. تحف العقول، ص208.
22. بحارالأنوار، ج 78، ص 92، ح 100.
23. بحارالأنوار، ج 4، ص 43، ح 18 .
24. معانى الأخبار، ص 290.
25. من لايحضره الفقيه، ج 4، ص 401، ح 5862.
26. كافى، ج 1، ص 51، ح 14.
27. تحف العقول، ص 305.
28. بحارالأنوار، ج 78، ص 23، ح 86 .
29. خصائص الائمه، ص 115.
30. خصال، ص 49.
31. نهج البلاغه، حكمت 114.
32. نهج البلاغه، از نامه 53 .
33. تحف العقول، ص 245 .
34. تحف العقول، ص 204.
35. خصال، ص 188، ح259 .
36. كافى، ج 2، ص197، ح 2 .
37. خصال، ص 262.
38. نهج البلاغه، قصار 147.
39. بحارالأنوار، ج 70، ص 10، ح 8 .
40. فقه الرضا، ص 354 .
41. بحارالأنوار، ج 78، ص 368، ح 3.