زبان، كليد خوبى‏ها و بدى‏ها

   
 قرآن كريم:

    قولوا لِلنّاسِ حُسْنا؛⁽¹⁾

    با مردم به زبان خوش سخن بگوييد.

 

1

امام على عليه‏السلام :

أيُّهَا النّاسُ فِى الاِْنْسانِ عَشْرَ خِصالٍ يُظْهِرُها لِسانُهُ: شاهِدٌ يُخْبِرُ عَنِ الضَّميرِ وَ حاكِمٌ يَفْصِلُ بَيْنَ الْخِطابِ وَ ناطِقٌ يُرَدُّ بِهِ الْجَوابُ وَ شافِعٌ يُدْرَكُ بِهِ الْحاجَةُ وَ واصِفٌ يُعْرَفُ بِهِ الاَْشْياءُ وَ أَميرٌ يَأْمُرُ بِالْحَسَنِ وَ واعِظٌ يَنْهى عَنِ الْقَبيحِ وَ مُعِزٌّ تُسَكَّنُ بِهِ الاَْحْزانُ وَحاضِرٌ تُجْلى بِهِ الضَّغائِنُ وَ مونِقٌ تَلْتَذُّ بِهِ الاَْسْماعُ؛⁽²⁾

امام على عليه‏السلام :

اى مردم! انسان ده خصلت دارد كه زبان او آنها را آشكار مى‏سازد: زبان، گواهى است كه از درون خبر مى‏دهد. داورى است، كه به دعواها خاتمه مى‏دهد. گويايى است كه به‏وسيله آن به پرسش‏ها پاسخ داده مى‏شود. واسطه‏اى است كه با آن حاجت برآورده مى‏شود. وصف كننده‏اى است كه با آن اشياء شناخته مى‏شود. فرماندهى است كه به نيكى فرمان مى‏دهد.

پند دهنده‏اى است كه از زشتى باز مى‏دارد. تسليت دهنده‏اى است كه غم‏ها با آن آرامش مى‏يابد. حاضرى است كه با آن كينه‏ها برطرف مى‏شود و دلربايى است كه گوش‏ها با آن از لذّت برخوردار مى‏شوند.

···

2

امام سجاد عليه‏السلام :

اِنَّ لِسانَ ابْنِ آدَمَ يُشْرِفُ كُلَّ يَوْمٍ عَلى جَوارِحِهِ فَيَقولُ: كَيْفَ أَصْبَحْتُمْ؟ فَيَقولونَ: بِخَيْرٍ اِنْ تَرَكْتَنا! وَيَقولونَ: اَللّه‏َ اَللّه‏َ فينا! وَ يُناشِدونَهُ وَ يَقولونَ: إِنَّما نُثابُ بِكَ وَ نُعاقَبُ بِكَ؛⁽³⁾

امام سجاد عليه‏السلام :

زبان آدميزاد، هر روز به اعضاى او نزديك مى‏شود و مى‏گويد: چگونه‏ايد؟ آنها مى‏گويند: اگر تو ما را به خودمان واگذارى، خوب هستيم! و مى‏گويند: از خدا بترس و كارى به ما نداشته باش. و او را سوگند مى‏دهند و مى‏گويند: ما فقط به واسطه تو پاداش مى‏يابيم و به واسطه تو، مجازات مى‏شويم.

···

3

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

مَنْ عامَلَ النّاسَ فَلَمْ يَظْلِمْهُمْ وَحَدَّثَهُم فَلَمْ يَكْذِبْهُم وَ وَعَدَهُم فَلَمْ يَخْلِفْهُم فَهُوَ مِمَّنْ كَمُلَتْ مُرُوءتُهُ وَ ظَهَرَتْ عَدالَـتُهُ وَ وَجَبَتْ اُخُوَّتُهُ وَحَرُمَتْ غيبَتُهُ؛⁽⁴⁾

هر كس در معاشرت با مردم به آنان ظلم نكند، دروغ نگويد و خلف وعده ننمايد، جوانمرديش كامل، عدالتش آشكار، برادرى با او واجب و غيبتش حرام است.

···

4

امام باقر عليه‏السلام :

فى قَوْلِهِ «قُولُوا لِلنّاسِ حُسْنا» قال: قُولوا لِلنّاسِ أحْسَنَ مَا تُحبّونَ أنْ يُقالَ لَكُمْ، فَاِنَّ اللّه‏َ عزَّوَجلَّ يُبْغِضُ اللَّعّانَ السَّبّابَ الطَّعّانَ عَلىَ الْمُؤمِنين، اَلفاحِشَ الْمُتَفَّحِشَ السّائَلَ الْمُلْحِفَ، وَ يُحِبُّ الحَيّى الْحَليمَ اَ لْعفيفَ الْمُتعَفِّـفَ؛⁽⁵⁾

امام باقر عليه‏السلام :

درباره اين گفته خداوند كه «با مردم به زبان خوش سخن بگوييد» فرمود: بهترين سخنى كه دوست داريد مردم به شما بگويند، به آنها بگوييد، چرا كه خداوند، لعنت كننده، دشنام دهند، زخم‏زبان زن بر مؤمنان، زشت‏گفتار، بدزبان و گداى سمج را دشمن مى‏دارد و با حيا و بردبار و عفيفِ پارسا را دوست دارد.

···

5

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

وَالّذى نَفْسى بِيَدِهِ لاتَدْخُلُوا الْجَنَّةَ حَتّى تُؤمِنوا وَ لا تُؤْمِنوا حَتّى تَحابّوا أولا أدُلُّـكُم عَلى شَئىٍ اِذا فَعَلْتُموهُ تَحابَبْتُمْ؟ اَفْشُوا السَّلامَ بَيْنَـكُمْ؛⁽⁶⁾

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

به خدايى كه جانم در اختيار اوست، وارد بهشت نمى‏شويد مگر مؤمن شويد و مؤمن نمى‏شويد، مگر اين‏كه يكديگر را دوست بداريد. آيا مى‏خواهيد شما را به چيزى راهنمايى كنم كه با انجام آن، يكديگر را دوست بداريد؟ سلام كردن بين يكديگر را رواج دهيد.

···

6

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

اِنّى لَمْ اُبْعَثْ لَعّانا وَ اِنّما بُعِثْتُ رَحْمَةً؛⁽⁷⁾

من پيامبر نشده‏ام كه لعن و نفرين كنم، بلكه مبعوث شده‏ام تا مايه رحمت باشم.

···

7

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

اَلذَّنْبُ شومٌ عَلى غَيْرِ فاعِلِهِ اِنْ عَيَّرَهُ ابْتُلِىَ بِهِ وَ اِنْ اَغْتابَهُ أَثِمَ وَ اِنْ رَضىَ بِهِ شارَكَهُ؛⁽⁸⁾

گناه براى غير گناهكار نيز شوم است، اگر گنهكار را سرزنش كند به آن مبتلا مى‏شود، اگر از او غيبت كند گنهكار شود و اگر به گناه او راضى باشد، شريك وى است.

···

8

امام حسن عسكرى عليه‏السلام :

فى تفسير قوله تعالى «وَ قُولُوا لِلنّاسِ حُسْنا» قالَ: قُولُوا لِلنّاسِ كُلِّهُمْ حُسْنا مُؤمِنِهُمْ وَ مُخالِفِهُمْ، أمّا المؤمِنونَ فَيَبْسُطُ لَهُمْ وَجْهَهُ وَ أمّا الْمُخالِفونَ فَيُكَلِّمُهُمْ بِالْمُداراةِ لاِجْتِذابِهِمْ اِلىَ الاْيمانِ. فَاِنِ استَتَرَ مِنْ ذلِكَ بِكفِّ شُرورِهمْ عَنْ نَفْسِهِ وَ عَنْ اِخْوانِهِ المُؤمِنينَ؛⁽⁹⁾

امام حسن عسكرى عليه‏السلام :

در تفسير آيه «با مردم به زبان خوش سخن بگوييد» فرمود: يعنى با همه مردم، چه مؤمن و چه مخالف، به زبان خوش سخن بگوييد. مؤمن، به هم‏مذهبان، روى خوش نشان مى‏دهد و با مخالفان، با مدارا سخن مى‏گويد تا به ايمان، جذب شوند و حتّى اگر نشدند، با اين رفتار، از بدى‏هاى آنان در حقّ خود و برادران مؤمنش، پيشگيرى كرده است.

···

9

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

اَنا زَعيمٌ بِبَيْتٍ فى رَبَضِ الْجَنَّةِ وَ بَيْتٍ فى وَسَطِ الجَنَّةِ وَ بَيْتٍ فَى اَعْلَى الْجَنَّةِ، لِمَنْ تَرَكَ الْمِراءَ وَ اِنْ كانَ مُحِقّـا وَ لِمَنْ تَرَكَ الْكِذْبَ وَ اِنْ كانَ هازِلاً وَ لِمَنْ حَسَّنَ خُلْقَهُ؛⁽¹⁰⁾

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

من براى كسى كه بگومگو را رها كند، هر چند حق با او باشد و براى كسى كه دروغ گفتن را اگر چه به شوخى باشد، ترك گويد و براى كسى كه اخلاقش را نيكو گرداند، خانه‏اى در حومه بهشت و خانه‏اى در مركز بهشت و خانه‏اى در بالاى بهشت ضمانت مى‏كنم.

···

10

امام سجاد عليه‏السلام :

حَقُّ اللِّسانِ اِكْرامُهُ عَنِ الْخَنى وَتَعْويدُهُ الْخَيْرَ وَ تَرْكُ الْفُضولِ الَّتى لافائِدَةَ لَها وَ الْبِرُّ بِالنّاسِ وَ حُسْنُ الْقَوْلِ فيهِمْ؛⁽¹¹⁾

حق زبان، احترام گذاشتن به آن با ترك زشت‏گويى، عادت دادنش به خوبى، ترك گفتار بى‏فايده و نيكى به مردم و خوشگويى درباره آنان است.

···

11

امام على عليه‏السلام :

فَهَلُمَّ اَيُّهَا النّاسُ اِلَى التَّعاوُنِ عَلى طاعَةِ اللّه‏ِ عَزَّوَجَلَّ وَ الْقيامِ بِعَدْلِهِ وَ الْوَفاءِ بِعَهْدِهِ وَ الاِْنْصافِ لَهُ فى جَميعِ حَقِّهِ فَاِنَّهُ لَيْسَ الْعِبادُ اِلى شَىْ‏ءٍ اَحْوَجَ مِنْهُمْ اِلَى التَّناصُحِ فى ذلِكَ وَ حُسْنِ التَّعاوُنِ عَلَيْهِ ؛⁽¹²⁾

امام على عليه‏السلام :

اى مردم! بيايد يكديگر را بر اطاعت خدا يارى كنيد و عدالتش را بپاداريد و به عهدش (در عبوديت او و ترك طاعت شيطان) وفا كنيد و در تمامى حقوق الهى منصفانه رفتار كنيد، زيرا كه بندگان خدا به چيزى نيازمندتر از اين نيستند كه در اين امور يكديگر را نصيحت و خوب يارى كنند.

···

12

امام حسن عسكرى عليه‏السلام :

مَنْ وَعَظَ اَخاهُ سِرّا فَقَدْ زانَهُ وَ مَنْ وَعَـظَـهُ عَلانيَةً فَقَدْ شانَهُ؛⁽¹³⁾

هر كس برادر (دينى‏اش) را پنهانى نصيحت كند، او را آراسته و اگر آشكارا نصيحتش نمايد، ارزش او را كاسته است.

···

13

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

اَلا اُخْبِرُكُمْ بِاَفْضَلَ مِنْ دَرَجَةِ الصّيامِ وَ الصَّلاةِ وَ الصَّدَقَةِ؟ صَلاحُ ذاتِ الْبَيْنِ، فَاِنَّ فَسادَ ذاتِ الْبَيْنِ هِىَ الْحالِقَةُ؛⁽¹⁴⁾

آيا به چيزى با فضيلت‏تر از نماز و روزه و صدقه (زكات) آگاهتان نكنم؟ و آن اصلاح ميان مردم است، زيرا تيره شدن رابطه بين مردم ريشه‏كن كننده دين است.

···

14

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

أَيُّما مُسْلِمَيْنِ تَهاجَرا فَمَكَثا ثَلاثا لايَصْطَلِحانِ اِلاّ كانا خارِجَيْنِ مِنَ الاِْسْلامِ، وَ لَمْ يَكُنْ بَيْنَهُما وَلايَةٌ فَاَيُّهُما سَبَقَ اِلى كَلامِ اَخيهِ كانَ السّابِقَ اِلَى الْجَنَّةِ يَوْمَ الْحِسابِ؛⁽¹⁵⁾

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

دو مسلمانى كه سه روز با هم قهر كنند و آشتى ننمايند، هر دو از اسلام بيرون مى‏روند و ميان آنان هيچ پيوند دينى نيست و هر كدام از آنها پيش از ديگرى با برادرش حرف بزند، در روز قيامت زودتر به بهشت مى‏رود.

···

15

امام باقر عليه‏السلام :

اِنَّ اللّه‏َ عَزَّوَجَلَّ يُحِبُّ الْمُداعِبَ فِى الْجَماعَةِ بِلارَفَثٍ؛⁽¹⁶⁾

خداوند عزوجل، كسى را كه در ميان جمع شوخى كند، دوست دارد به شرط آن‏كه ناسزا نگويد.

···

16

امام على عليه‏السلام :

كَثْرَةُ الْمِزاحِ تُذْهِبُ الْبَهاءَ وَ توجِبُ الشَّحْناءَ؛⁽¹⁷⁾

شوخى زياد، ارج و احترام را مى‏برد و موجب دشمنى مى‏شود.

···

17

امام على عليه‏السلام :

فى وَصْفِ الّذينَ اَحَبَّهُمُ اللّه‏ُ تَعالى: ... فَلَوْ رَأيْتَهُمْ فى نَهارِهِمْ اِذا لَرَأَيْتَ قَوما يَمْشُونَ عَلَى الأرْضِ هَوْنا وَ يَقُولُونَ لِلنّاسِ حُسْنا «فَاِذا خاطَبَهُمْ الجاهِلُونَ قالُوا سَلاما» «وَ إذا مَرّوُا بِاللّغْوِ مَرّو اكِراما» قَدْ قَيَّدوُا أَقْدامَهُمْ ألتُهَماتِ وَ اَبْكَمُوا ألْسِنَتَهُمْ أنْ يَتَـكلّمُوا فى أعراضِ الناسِ؛⁽¹⁸⁾

امام على عليه‏السلام :

در توصيف كسانى كه خداوند متعال دوستشان دارد: ... اگر در روز آنها را ببينى، خواهى ديد كه در زمين آرام گام برمى‏دارند و با مردم به نيكى سخن مى‏گويند «و هرگاه نادان‏ها آنان را صدا مى‏كنند، مى‏گويند سلام» «و هرگاه به لغو برخورد مى‏كنند، بزرگوارانه از آن مى‏گذرند». قدم‏هايشان از رفتن به جاهاى تهمت خيز بسته‏اند و زبانشان را از اين‏كه درباره ناموس مردم سخن بگويند خاموش كرده‏اند.

···

18

امام سجاد عليه‏السلام :

و اَمّا حَقُّ ذِى المَعْروفِ عَلَيْكَ فَان تَشْـكُرَهُ وَ تَذْكُرَ مَعْروفَهُ وَ تَـكْسِبَهُ الْمَقالَةَ الْحَسَنَةَ وَ تُخْلِصُ لَهُ الدُّعاءَ فيما بَيْنَكَ وَ بَيْنَ اللّه‏ِ عَزَّوَجَلَّ، فَاِذا فَعَلْتَ ذلِكَ كُنْتَ قَدْ شَكَرْتَهُ سِرّا وَ عَلانيَةً ثُمَّ اِنْ قَدَرْتَ عَلى مُكافاتِهِ يَوْما كافَيْتَهُ؛⁽¹⁹⁾

امام سجاد عليه‏السلام :

حق كسى كه به تو نيكى كرده ، اين است كه از او تشكر كنى و نيكى‏اش را به زبان‏آورى و از او به خوبى ياد كنى و ميان خود و خداى عزّوجلّ برايش خالصانه دعا كنى ، هرگاه چنين كردى بى‏گمان در پنهان و آشكار از او تشكر كرده‏اى . سپس اگر روزى توانستى نيكى او را جبران كنى ، جبران كن .

···

19

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

لا يَزالُ النّاسُ بِخَيْرٍ ما اَمـَروا بِالْمَعروفِ وَ نَهَوا عَنِ الْمُنْـكَرِ وَ تَعاوَنوا عَلَى البِرِّ وَ التَّقْوى فَاِذا لَمْ يَفْعَلوا ذلِكَ نُزِعَتْ مِنْهُمُ الْبَرَكاتُ وَ سُلِّطَ بَعْضُهُم عَلى بَعْضٍ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ ناصِرٌ فِى الأْرضِ وَ لا فِى السَّماءِ؛⁽²⁰⁾

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

تا زمانى كه مردم، امر به معروف و نهى از منكر نمايند و در كارهاى نيك و تقوا به يارى يكديگر بشتابند، در خير و سعادت خواهند بود، اما اگر چنين نكنند، بركت‏ها از آنان گرفته شود و گروهى بر گروه ديگر سلطه پيدا كنند. نه در زمين ياورى دارند و نه در آسمان.

···

20

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

يُعَذِّبُ اللّه‏ُ اللِّسانَ بِعَذابٍ لا يُعَذِّبُ بِهِ شَيْئا مِنَ الْجَوارِ حِ، فَيَقولُ: اَى رَبِّ، عَذَّبْتَنى بِعَذابٍ لَمْ تُعَذِّبْ بِهِ شَيْئا؟! فَيُقالُ لَهُ: خَرَجَتْ مِنْكَ كَلِمَةٌ فَبَلَغَتْ مَشارِقَ الاَْرضِ وَ مَغارِبَها، فَسُفِكَ بِها الدَّمُ الْحَرامُ وَ انْتُهِبَ بِها الْمالُ الْحَرامُ وَ انْتُهِكَ بِها الفَرْجُ الْحَرامُ؛⁽²¹⁾

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

خداوند! زبان را عذابى دهد كه هيچ يك از اعضاى ديگر را چنان عذابى ندهد. زبان گويد: اى پروردگار! مرا عذابى دادى كه هيچ چيز را چنان عذاب ندادى! در پاسخش گفته شود: سخنى از تو بيرون آمد و به شرق و غرب زمين رسيد و به واسطه آن خونى بناحقّ ريخته شد و مالى به غارت رفت و ناموسى هتك شد.

···

21

امام سجاد عليه‏السلام :

وَ الذُّنُوبُ الّتى تُنْزِلُ النِّقَمَ عِصْيانُ الْعارِفِ بِالْبَغىِ وَ التَطاوُلُ عَلَى النّاسِ وَ الاِستِهْزاءُ بِهِمْ وَ السُّخْريَّةُ مِنْهُمْ ؛⁽²²⁾

گناهانى كه باعث نزول عذاب مى‏شوند، عبارت‏اند از: ستم كردن شخص از روى آگاهى، تجاوز به حقوق مردم، و دست انداختن و مسخره كردن آنان.

···

22

امام على عليه‏السلام :

مَنِ اسْتَبَدَّ بِرَأيِهِ هَلَكَ وَ مَنْ شاوَرَ الرِّجالَ شارَكَها فى عُقولِها ؛⁽²³⁾

هر كس خودرأى باشد، هلاك مى‏شود و هر كس با افراد صاحب‏نظر مشورت كند، در عقل آنان شريك مى‏شود.

···

23

امام على عليه‏السلام :

مَنْ نازَعَ وَ خاصَمَ قَطَعَ بَيْنَهُمُ الْفَشَلُ وَ ذاقُوا وَ بالَ اَمْرِهِمْ وَ ساءَتْ عِنْدَهُ الْحَسَنَةُ وَ حَسُنَتْ عِنْدَهُ السَّيِّـئَةُ وَ مَنْ ساءَتْ عَلَيْهِ الْحَسَنَةُ اَعْوَرَتْ عَلَيْهِ طُرُقُهُ وَ اعْتَرَضَ عَلَيْهِ اَمْرُهُ وَضاقَ عَلَيْهِ مَخْرَجُهُ وَ حَرِىٌّ اَنْ يَرْجَعَ مِنْ دينِهِ وَ يَتَّبِـعَ غَيْرَ سَبيلِ الْمُؤْمِنينَ؛⁽²⁴⁾

امام على عليه‏السلام :

كسانى كه به كشمكش و دشمنى با يكديگر بپردازند، دچار سستى مى‏شوند و سرانجام بدِ كارشان را مى‏چشند و در نزدشان خوبى، بدى و بدى، خوبى جلوه مى‏كند، در نتيجه راهشان را درست نمىبينند، كارشان دشوار و گريز گاهشان تنگ مى‏شود، چنين كسان در معرض خروج از دين و پيروى از راه غير مؤمنان هستند.

···

24

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

مَنْ دَعا اِلى هُدىً كانَ لَهُ مِنَ الاَْجْرِ مِثْلُ اُجورِ مَنْ تَبِعَهُ لا يَنْقُصُ ذلِكَ مِنْ اُجورِهِم شَيئا و مَن دَعا اِلى ضَلالَةٍ كان عَلَيْهِ مِنَ الاِثْمِ مِثلُ آثامِ مَن تَبِعَهُ لا يَنقُصُ مِنْ آثامِهِم شَيْئا؛⁽²⁵⁾

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

هر كسى، به هدايتى راهنمايى كند، پاداشى را كه براى پيروان هدايت وجود دارد، براى او نيز خواهد بود؛ بى آن‏كه از پاداش پيروان كاسته شود، و هر كس به گمراهى‏اى راهنمايى كند گناهى كه براى پيروان آن وجود دارد، براى او نيز خواهد بود؛ بى‏آن‏كه از گناه آنها كاسته شود.

···

25

امام صادق عليه‏السلام :

كونوا دُعاةً لِلنّاسِ بِغَيْرِ اَ لْسِنَتِكُمْ، لِيَرَوا مِنْكُمْ الْوَرَعَ وَ الاِْجْتِهادَ وَ الصَّلاةَ وَ الْخَيْرَ، فَاِنَّ ذلِكَ داعيَةٌ؛⁽²⁶⁾

مردم را به غير از زبان خود، دعوت كنيد، تا پرهيزكارى و كوشش در عبادت و نماز و خوبى را از شما ببينند، زيرا اينها خود دعوت كننده است.

···

26

امام على عليه‏السلام :

بِئْسَ الْقَرينُ الغَضَبُ: يُبدِى الْمَعائِبَ وَ يُدْنِى الشَّرَّ وَ يُباعِدُ الْخَيْرَ ؛⁽²⁷⁾

خشم، بدترين همراه است: عيب‏ها را آشكار، بدى‏ها را نزديك و خوبى‏ها را دور مى‏كند.

···

27

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

يُؤْتى بِاَحَدٍ يَوْمَ الْقيامَةِ يوقَفُ بَيْنَ يَدَىِ اللّه‏ِ وَ يُدْفَعُ إِلَيْهِ كِتابُهُ فَلايَرى حَسَناتِهِ فَيَقولُ: اِلهى لَيْسَ هذا كِتابى فَاِنّى لا اَرى فيها طاعَتى! فَيُقالُ لَهُ: اِنَّ رَبَّكَ لا يَضِلُّ وَ لايَنْسى ذَهَبَ عَمَلُكَ بِاغْتيابِ النّاسِ ثُمَّ يُؤْتى بِآخَرَ وَ يُدْفَعُ اِلَيْهِ كِتابُهُ فَيَرى فيهِ طاعاتٍ كَثيرَةً فَيَقولُ: اِلهى ما هذا كِتابى فَاِنّى ما عَمِلْتُ هذِهِ الطّاعاتِ فَيُقالُ: لاَِنَّ فُلانا اغْتابَكَ فَدُفِعَتْ حَسَناتُهُ اِلَيْكَ؛⁽²⁸⁾

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

روز قيامت فردى را مى‏آورند و او را در پيشگاه خداوند نگه مى‏دارند و كارنامه‏اش را به او مى‏دهند، اما حسنات خود را در آن نمى‏بيند. عرض مى‏كند: الهى! اين كارنامه من نيست! زيرا من در آن طاعات خود را نمى‏بينم! به او گفته مى‏شود: پروردگار تو نه خطا مى‏كند و نه فراموش. عمل تو به سبب غيبت كردن از مردم بر باد رفت. سپس مرد ديگرى را مى‏آورند

و كارنامه‏اش را به او مى‏دهند. در آن طاعت بسيارى را مشاهده مى‏كند. عرض مى‏كند: الهى! اين كارنامه من نيست! زيرا من اين طاعات را بجا نياورده‏ام! گفته مى‏شود: فلانى از تو غيبت كرد، حسنات او به تو داده شد.

···

28

امام صادق عليه‏السلام :

اِذَا اتَّهَمَ الْمُؤُمِنُ اَخاهُ اِنْماثَ الايمانُ مِنْ قَلْبِهِ كَما يَنْماثُ الْمِلْحُ فِى الْماءِ ؛⁽²⁹⁾

هرگاه مؤمن به برادر [دينى] خود تهمت بزند، ايمان در قلب او از ميان مى‏رود، همچنان كه نمك در آب، ذوب مى‏شود.

···

29

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

خَيْرُ الكَلامِ مَا دَلَّ وَ جَلَّ وَ قَلَّ وَ لَمْ يُمِلَّ؛⁽³⁰⁾

بهترين سخن، آن است كه قابل فهم و روشن و كوتاه باشد و خستگى نياورد.

···

30

امام على عليه‏السلام :

لِيَجْتَمِعَ فِى قَلبِكَ الأفتِقارُ اِلَى النّاسِ وَ الاِستِغناءُ عَنْهُمْ فَيَكُونَ اِفتِقارُكَ اِلَيْهِمْ فِى لِيْنِ كِلامِكَ وَ حُسْنِ بِشْرِكَ وَ يَكُونَ اِسْتِغْناءُكَ عَنْهُمْ فى نَزاهَةِ عِرْضِكَ وَ بَقاءِ عِزِّكَ؛⁽³¹⁾

بايد نياز به مردم و بى‏نيازى از آنان، در دلت گردآيند، تا نيازت به آنان، سبب نرمى در گفتار و خوش‏رويى‏ات شود و بى‏نيازى‏ات، سبب آبرودارى و عزّتت باشد.

···

31

امام صادق عليه‏السلام :

اِنَّ لِلْمُؤْمِنِ عَلى الْمُؤْمِنِ سَبْعَةَ حُقوقٍ، فَاَوْجَبُها اَنْ يَقولَ الرَّجُلُ حَقّا وَ اِنْ كانَ عَلى نَفْسِهِ اَوْ عَلى والِدَيْهِ، فَلا يَميلَ لَهُمْ عَنِ الْحَقِّ؛⁽³²⁾

مؤمن را بر مؤمن، هفت حق است. واجب‏ترين آنها اين است كه آدمى تنها حق را بگويد، هر چند بر ضد خود يا پدر و مادرش باشد و به خاطر آنها از حق منحرف نشود.

···

32

امام على عليه‏السلام :

اَلثَّناءُ بِاَكْثَرَ مِنَ الاِْسْتِحْقاقِ مَلَقٌ وَ التَّقْصيرُ عَنِ الاِْسْتِحْقاقِ عِىٌّ اَوْ حَسَدٌ؛⁽³³⁾
امام على عليه‏السلام :

تعريف بيش از استحقاق، چاپلوسى و كمتر از استحقاق، از ناتوانى در سخن و يا حسد است.

···

33

امام صادق عليه‏السلام :

اِنَّ مِنْ اَكْبَرِ السِّحْرِ النَّميمَةَ يُفَرَّقُ بِها بِيْنَ المُتَحابَّينِ وَ يُجْلَبُ العَداوَةُ عَلَى الْمُـتَصافِيَيْنِ وَ يُسْفَكُ بِها الدِّماءُ وَ يُهْدَمُ بِها الدُّورُ وَ يُكْشَفُ بِها السُّتورُ وَ النَّمّامُ اَشَرُّ مَنْ وَطى‏ءَ عَلَى الاَْرْضِ بِقَدَمٍ؛⁽³⁴⁾

امام صادق عليه‏السلام :

از بزرگ‏ترين جادو، سخن‏چينى است؛ زيرا با سخن‏چينى، ميان دوستان جدايى مى‏افتد، دوستان يكدل با هم دشمن مى‏شوند، به واسطه آن خون‏ها ريخته مى‏شود، خانه‏ها ويران مى‏گردد و پرده‏ها دريده مى‏شود. سخن‏چين، بدترين كسى است كه روى زمين راه مى‏رود.

···

34

امام صادق عليه‏السلام :

مَنْ اَحْصى عَلى اَخيهِ الْمُؤْمِنِ عَيْبا لِيَعيبَهُ بِهِ يَوْما ما كانَ مِنْ اَهْلِ هذِهِ الآيَةِ قالَ اللّه‏ُ عَزَّوَجَلَّ: اِنَّ الَّذينَ يُحِبّونَ اَنْ تَشيعَ الْفِاحِشَةُ فِى الَّذينَ آمَنوا لَهُمْ عَذابٌ اَليمٌ فِى الدُّنْيا وَ الاْآخِرَةِ وَ اللّه‏ُ يَعْلَمُ وَ اَ نْتُمْ لا تَعْلَمونَ ؛⁽³⁵⁾

35

امام صادق عليه‏السلام :

هر كس درصدد عيب‏جويى برادر مؤمنش برآيد، تا با آن روزى او را سرزنش كند، مشمول اين آيه است: كسانى كه دوست دارند، زشتى‏ها در ميان مردم با ايمان شيوع پيدا كند، عذاب دردناكى براى آنان در دنيا و آخرت خواهد بود و خداوند مى‏داند و شما نمى‏دانيد.

···

36

امام على عليه‏السلام :

لا تَـكُنْ مِمَّنْ يَرجُو الاْآخِرَةَ بِغَيْرِ الْعَمَلِ... يَنْهى وَ لا يَنْتَهى وَ يَاْمُرُ بِما لا يَاْتى... ؛⁽³⁶⁾

از كسانى مباش كه بى‏عمل، به آخرت اميد دارند... از گناه باز مى‏دارند، اما خود باز نمى‏ايستند، به كارهايى فرمان مى‏دهند كه خود انجام نمى‏دهند.

···

37

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

اَلسّابِقونَ اِلى ظِلِّ الْعَرشِ طوبى لَهُمْ قيلَ: يا رَسولَ اللّه‏ِ وَ مَنْ هُمْ؟ فَقالَ: اَلَّذينَ يَقْبَلونَ الْحَقَّ اِذا سَمِعُوهُ وَ يَبْذُلونَهُ اِذا سُئِلوهُ وَ يَحْكُمونَ لِلنّاسِ كَحُكْمِهِمْ لاَِنْفُسِهِمْ؛⁽³⁷⁾

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

خوشا به سعادت سبقت جويان به سايه عرش. گفتند: اى رسول خدا! آنان كيانند؟ فرمودند: آنان كه چون حق را بشنوند، بپذيرند و هرگاه حق از آنان خواسته شود، دريغ نكنند و براى مردم همان‏گونه قضاوت كنند كه براى خود مى‏كنند.

···

38

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

وَ مَنْ شَهِدَ شَهادَةَ حَقٍّ لِيُحْيِىَ بِها حَقَّ امْرِى‏ءٍ مُسْلِمٍ اَتى يَوْمَ الْقيامَةِ وَ لِوَجْهِهِ نورٌ مَدَّ الْبَصَرِ تَعْرِفُهُ الْخَلايِقُ بِاسْمِهِ وَ نَسَبِهِ ؛⁽³⁸⁾

كسى كه براى زنده كردن حق يك مسلمان، شهادت حقّ بدهد، روز قيامت در حالى آورده مى‏شود كه پرتو نور چهره‏اش، تا چشم كار مى‏كند ديده مى‏شود و خلايق او را به نام و نسب مى‏شناسند.

···

39

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَاِنَّهُ مَعَ الْبِرِّ وَ هُما فِى الْجَنَّةِ وَ ايّاكُمْ وَ الْكِذْبِ فَاِنَّهُ مَعَ الْفُجورِ وَ هُما فِىالنّارِ ؛⁽³⁹⁾ شما را سفارش مى‏كنم به راستگويى، كه راستگويى با نيكوكارى همراه است و هر دو در بهشت‏اند و از دروغگويى بپرهيزيد كه دروغگويى همراه با بدكارى است و هر دو در جهنم‏اند.

···

40

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

لا تَسُبُّوا الناسَ فَـتَـكْتَسِبُوا الْعَداوَةَ بَيْنَهُمْ ؛⁽⁴⁰⁾

به مردم ناسزا نگوييد، كه با اين كار در ميان آنها دشمن پيدا مى‏كنيد.

···

41

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

مَنْ كَشَفَ عَوْرَةَ اَخيهِ الْمُسْلِمِ كَشَفَ اللّه‏ُ عَوْرَتَهُ حَتّى يَفْضَحَهُ بِها فى بَيْتِهِ؛⁽⁴¹⁾

هر كس عيب و زشتى برادر مسلمان خود را فاش كند، خداوند زشتى او را آشكار سازد، تاجايى كه او را در درون خانه‏اش رسوا سازد.

---

1.سوره بقره، آيه 83 .

2. كافى، ج 8 ، ص 20، ح 4.

3.خصال، ص 6، ح 15 .

4.خصال، ص 208، ح 28.

5.امالى صدوق، ص 326.

6.مشكاة الانوار، ص 157.

7.كنزالعمال ، ح 8176 .

8.نهج الفصاحه، ح 1623.

9.مستدرك الوسائل، ج 12، ص 261.

10.خصال، ص 144، ح 170.

11.بحارالأنوار، ج 71، ص 286، ح 41.

12.كافى، ج 8 ، ص 354، ح 550 .

13.تحف العقول، ص 489 .

14.نهج الفصاحه، ح 458.

15. كافى، ج 2، ص 345، ح 5.

16.كافى، ج 2، ص 663، ح 4.

17.غرر الحكم، ح 7126.

18.صفات الشيعه ، ص 41 ـ 42 .

19.خصال، ص 568 .

20. تهذيب الاحكام، ج 6، ص 181، ح 22.

21.كافى، ج 2 ص 115، ح 16.

22.معانى الاخبار ، ص 270 .

23.نهج البلاغه، قصار 161.

24.خصال، ص 233 .

25.منية المريد، ص 102.

26.كافى، ج 2 ، ص 78، ح 14.

27.غرر الحكم، ح 4417.

28.جامع الاخبار، ص 412 .

29.كافى، ج 2، ص 361، ح 1 .

30.انوار العلويه، ص 489 .

31.كافى، ج 2 ، ص 149، ح 7.

32.بحار الأنوار ، ج 74 ، ص 223، ح 8 .

33.نهج البلاغه، حكمت 347 .

34.بحارالأنوار، ج 63، ص 21، ح 14.

35.مستدرك الوسايل، ج 9، ص 110، ح 10379.

36.نهج البلاغه، از حكمت 150 .

37.بحارالأنوار، ج 75، ص 29، ح 19 .

38.كافى، ج 7، ص 381، ح 1 .

39.نهج الفصاحه، ح 1976 .

40.كافى ، ج 2، ص 360 ح 3 .

41.الترغيب والترهيب، ج 2، ص 239، ح 9.