اصلاح جامعه

  
  قرآن كريم:

اِنَّ اللّه‏َ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتّى يُغَيِّروا ما بِاَ نْفُسِهِمْ و اِذا اَرادَ اللّه‏ُ بِقَوْمٍ سوءا فَلا مَرَدَّ لَهُ وَ ما لَهُمْ مِنْ دونِهِ مِنْ والٍ؛⁽¹⁾

خداوند سرنوشت هيچ ملتى را تغيير نمى‏دهد، مگر آن‏كه خودشان تغيير روش دهند و هنگامى كه خداوند براى ملّتى (به دليل اعمالشان) بدى بخواهد، هيچ چيز مانع آن نخواهد شد و غير از خدا حمايتگرى براى آنان نخواهد بود.

 

···

1

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

كُلُّكُمْ راعٍ وَكُلُّكُمْ مَسؤولٌ عَنْ رَعيَّتِهِ؛⁽²⁾

همه شما سرپرست و مسئوول هستيد و درباره زيردستانتان باز خواست مى‏شويد.

···

2

امام على عليه‏السلام :

مِنْ كَمالِ السَّعادَةِ السَّعْىُ فى صَلاحِ الْجُمْهورِ؛⁽³⁾

كوشش در راه اصلاح توده مردم، از كمال خوشبختى است.

···

3

امام على عليه‏السلام :

مَنْ لَمْ يُصْلِحْ نَفْسَهُ لَمْ يُصْلِحْ غَيْرَهُ؛⁽⁴⁾

هر كس خودش را اصلاح نكند، نمى‏تواند ديگران را اصلاح نمايد.

···

4

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

صِنْفانِ مِنْ اُمَّتى اِذا صَلُحا صَلُحَتْ اُمَّتى وَ اِذا فَسَدا، فَسَدَتْ اُمَّتى، قيلَ يا رَسولَ اللّه‏ِ وَ مَنْ هُما؟ قالَ: اَ لْـفُقَهاءُ وَ الاُْمَراءُ؛⁽⁵⁾

دو گروه از امّت من اگر صالح شوند، امّتم صالح مى‏شوند و اگر فاسد شوند، امّتم فاسد مى‏شوند. عرض شد اى رسول خدا آن دو گروه كدامند؟ فرمودند: عالمان و حاكمان.

···

5

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

عُمّالُكُمْ اَعْمالُكُمْ، كَما تَـكونونَ، يُوَلّى عَلَيْكُمْ؛⁽⁶⁾

كارگزاران شما [نتيجه] اعمال شما هستند، همان گونه كه هستيد، بر شما حكومت مى‏شود.

···

6

امام صادق عليه‏السلام :

اَ لْعالِمُ بِزَمانِهِ لا تَهْجُمُ عَلَيْهِ اللَّوابِسُ؛⁽⁷⁾

كسى كه به اوضاع زمان خود آگاه باشد، گرفتار هجوم اشتباهات نمى‏شود.

···

7

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

مَنْ اَصْبَحَ لا يَهْتَمُّ بِاُمورِ الْمُسْلِمينَ فَلَيْسَ مَنْهُمْ وَ مَنْ سَمِعَ رَجُلاً يُنادى يا لَلْمُسْلِمينَ فَلَمْ يُجِبْهُ فَلَيْسَ بِمُسْلِمٍ؛⁽⁸⁾

هر كس صبح كند و به امور مسلمانان همّت نورزد، از آنان نيست و هر كس فرياد كمك خواهى كسى را بشنود و به كمكش نشتابد، مسلمان نيست.

···

8

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

لَنْ تُقَدَّسَ اُمَّةٌ لايُؤْخَذُ لِلضَّعيفِ فيها حَقُّهُ مِنَ الْقَوىِّ غَيْرَ مُتَعْتِـعٍ؛⁽⁹⁾

ملّتى كه نتوان در ميان آنان بدون دلهره، حقّ ضعيف را از قوى گرفت، هرگز قابل ستايش نيست.

···

9

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

اِنّى تارِكٌ فيكُمُ الثَّقَلَيْنِ: كِتابَ اللّه‏ِ وَ عِتْرَتى اَهْلَ بَيْتى لَنْ تَضِلُّوا ما اِنْ تَمَسَّكْتُمْ بِهِما وَ لَنْ يَفْتَرِقا حَتّى يَرِدا عَلَىَّ الْحَوْضَ؛⁽¹⁰⁾

من دو چيز ارزشمند در ميان شما مى‏گذارم: كتاب خدا و عترت و اهل بيتم، اگر به آنها چنگ بزنيد، هرگز گمراه نمى‏شويد.

···

10

امام صادق عليه‏السلام :

اِنَّ الْمُؤْمِنَ وَلىُّ اللّه‏ِ يُعينُهُ وَ يَصْنَعُ لَهُ وَ لا يَقولُ عَلَيْهِ اِلاَّ الْحَقَّ وَ لا يَخافُ غَيْرَهُ؛⁽¹¹⁾

مؤمن دوست خداست، ياريش مى‏رساند و براى او كار مى‏كند و درباره او جز حق نمى‏گويد و از غير او نمى‏ترسد.

···

11

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

اِقْبَلِ الْحَقَّ مِمَّنْ اَتاكَ بِهِ صَغيرٌ اَوْ كَبيرٌ وَ اِنْ كانَ بَغيضا وَارْدُدِ الْباطِلَ عَلى مَنْ جاءَ بِهِ مِنْ صَغيرٍ اَوْ كَبيرٍ وَ اِنْ كانَ حَبيبا ؛⁽¹²⁾

حق را از هر كس كه برايت آورد، كوچك باشد يا بزرگ، بپذير، هر چند دشمنت باشد و باطل را، كوچك يا بزرگ، هر كس گويد به خودش برگردان، هر چند دوستت باشد.

···

12

امام صادق عليه‏السلام :

اِذا اَرادَ اللّه‏ُ بِقَوْمٍ هَلاكا ظَهَرَ فيهِمُ الرِّبا؛⁽¹³⁾

هنگامى كه خداوند بخواهد ملتى را نابود كند، رباخوارى در ميان آنان رواج مى‏يابد.

···

13

    پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

    اَلرّاشى وَ الْمُرْتَشى فِى النّارِ؛⁽¹⁴⁾

    رشوه دهنده و رشوه گيرنده در آتشند.

···

14

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

اَللّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ لا اِلهَ اِلاّ اَنـْتَ قُلْتَ فى كِتابِكَ «ذلِكَ بِاَنَّ اللّه‏َ لَمْ يَكُ مُغَيِّرا نِعْمَةً اَنـْعَمَها عَلى قَوْمٍ حَتّى يُغَيِّروا ما بِاَنْفُسِهِمْ» فَبِكَ آمَنْتُ وَ صَدَّقْتُ فَمَنْ ذَاالَّذى يَحْفَظُ ما بِنَفْسِهِ وَ يَمْنَعُ مِنَ التَّغْييرِ بِحَوْلِهِ وَ قُوَّتِهِ اِنْ اَنـْتَ لَمْ تَعْصِمْهُ فَصِلْ حَبْلَ عِصْمَتى بِكَرَمِكَ حَتّى لا اُغَيِّرَ ما بِنَفْسى مِنْ طاعَتِكَ فَتَغَيَّرَ ما بى مِنْ نِعْمَتِكَ فَلَكَ الْحَمْدُ يا حَىُّ يا قَيّومُ؛⁽¹⁵⁾

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

خدايا حمد و ستايش مخصوص توست، معبودى جز تو نيست. در كتابت (قرآن) فرمودى «خداوند نعمتى را كه به ملتى داده است، تغيير نمى‏دهد مگر اين كه خودشان تغيير روش دهند» پس من به تو ايمان آوردم و تو را تصديق نمودم، خدايا اگر تو كسى را حفظ نكنى، چه كسى توان آن دارد كه با نيرو  و توان خود نعمت‏هاى در اختيار خود را حفظ نمايد و از تغيير يافتن آن جلوگيرى كند. پس خداوندا به كرمت رشته در امان ماندن مرا برقرار كن تا من زمينه اطاعتى را كه در وجودم از تو دارم، تغيير ندهم، وگرنه هر چه نعمت در پيش من دارى، تغيير خواهد يافت. پس حمد و ستايش مخصوص توست اى خدايى كه هميشه زنده و پايدارى.

···

15

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

اِنَّ الاِْخْتِلافَ وَ التَّنازُعَ وَ التَّثَـبُّطَ مِنْ أمْرِ الْعَجْزِ وَ الضَّعْفِ وَ هُوَ مِمّا لا يُحِبُّهُ اللّه‏ُ وَ لا يُعْطى عَلَيْهِ النَّصْرَ وَ الظَّـفَرَ؛⁽¹⁶⁾

اختلاف و كشمكش و پشت هم اندازى، از ناتوانى و سستى است و خداوند نه آن را دوست دارد و نه با آن يارى و پيروزى مى‏دهد.

···

16

امام سجاد عليه‏السلام :

اَلذُّنوبُ الَّتى تُغَـيِّرُ النِّعَمَ: اَ لْبَغْىُ عَلَى النّاسِ وَ الزَّوالُ عَنِ الْعادَةِ فِى الْخَيْرِ وَ اِصْطِناعِ الْمَعْروفِ وَ كُفْرانِ النِّعَمِ وَ تَرْكِ الشُّكْرِ قالَ اللّه‏ُ عَزَّوَجَلَّ: «اِنَّ اللّه‏َ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتّى يُغَيِّروا ما بِاَ نْفُسِهِمْ...»؛⁽¹⁷⁾

امام سجاد عليه‏السلام :

گناهانى كه باعث تغيير نعمت‏ها مى‏شوند، عبارت‏اند از: تجاوز به مردم، ترك نمودن عادت‏هاى كار خير و خوب و كفران نعمت و ترك شكر، زيرا خداوند عزّوجلّ مى‏فرمايد: «خداوند سرنوشت هيچ ملتى را تغيير نمى‏دهد، مگر اين‏كه خودشان تغيير روش دهند... ».

···

17

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

اَتـَرعوونَ عَنْ ذِكْرِ الْفاجِرِ حَتّى يَعْرِفَهُ النّاسُ؟! فَاذْكُرُوا الْفاجِرَ بِما فيهِ يَحْذَرْهُ النّاسُ؛⁽¹⁸⁾

آيا از بردن نام بدكار، براى اين‏كه مردم او را بشناسند، خوددارى مى‏كنيد؟ بدكار را با اعمال و كردارش معرفى كنيد، تا مردم از او برحذر باشند.

···

18

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

لَيْسَ مِنّا مَنْ غَشَّ مُسْلِما اَو ضَرَّهُ اَو ماكَرَهُ؛⁽¹⁹⁾

از ما نيست كسى كه با مسلمانى تقلّب كند، يا به او ضرر رساند و يا با وى حيله نمايد.

···

19

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

يا عَلىُّ وَ لِلصّالِحِ ثَلاثُ عَلاماتٍ: يُصْلِحُ ما بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اللّه‏ِ تَعالى بِالْعَمَلِ الصّالِحِ وَ يُصْلِحُ دينَهُ بِالْعِلْمِ وَ يَرْضى لِلنّاسِ ما يَرْضى لِنَفْسِهِ؛⁽²⁰⁾

اى على! انسان صالح سه نشانه دارد: با عمل صالح، ميان خود و خداوند را اصلاح مى‏كند، با علم، دينش را اصلاح مى‏نمايد و براى مردم، همانى را مى‏پسندد كه براى خود مى‏پسندد.

···

20

    امام على عليه‏السلام :

    كونا لِلظّالِمِ خَصْما وَ لِلْمَظْلومِ عَوْنا؛⁽²¹⁾

    پيوسته دشمن ظالم و ياور مظلوم باشيد.

···

21

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

اِنَّما اَهْلَكَ الَّذينَ مِنْ قَبْلِكُمْ اَنـَّهُمْ كانوا اِذا سَرَقَ فيهِمُ الشَّريفُ تَرَكوهُ وَ اِذا سَرَقَ فيهِمُ الضَّعيفُ اَقاموا عَلَيْهِ الْحَدَّ؛⁽²²⁾

نابودى مردمان پيش‏تر از شما از آنجا بود كه اگر سرشناسى دزدى مى‏كرد، رهايش مى‏ساختند و چون ناتوانى دزدى مى‏نمود، مجازاتش مى‏كردند.

···

22

امام على عليه‏السلام :

اِنَّ اللّه‏َ فَرَضَ الْجِهادَ وَ عَظَّمَهُ وَ جَعَلَهُ نَصْرَهُ وَ ناصِرَهُ وَ اللّه‏ِ ما صَلُحَتْ دُنْيا وَ لا دينٌ اِلاّ بِهِ ؛⁽²³⁾

در حقيقت خداوند جهاد را واجب گردانيد و آن را بزرگداشت و مايه پيروزى و ياور خود قرارش داد. به خدا سوگند كار دنيا و دين جز با جهاد درست نمى‏شود.

···

23

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

اِنَّ اللّه‏َ تَبارَكَ وَ تَعالى اِذا اَرادَ بِقَوْمٍ بَقاءً اَوْ نَماءً رَزَقَهُمْ الْقَصْدَ وَ الْعَفافَ وَ اِذا اَرادَ بِقَوْمٍ اِقْتِطاعا فَتَحَ لَهُمْ اَوْ فَتَحَ عَلَيْهِم بابَ خيانَةٍ؛⁽²⁴⁾

هرگاه خداوند تبارك و تعالى ماندگارى، يا رشد ملتى را بخواهد، ميانه‏روى و پاكدامنى را روزيشان مى‏كند و هرگاه نابودى آنان را بخواهد، دَرِ خيانتكارى را به سود و يا به ضررشان، به رويشان مى‏گشايد.

···

24

امام صادق عليه‏السلام :

اَمّا الْعِلَّةُ فِى الصِّيامِ لِيَسْتَوِىَ بِهِ الْغَنىُّ وَ الْفَقيرُ و ذلِكَ لاَِنَّ الْغَنىَّ لَم يَكُنْ لِيَجِدَ مَسَّ الْجوعِ فَيَرْحَمَ الْفَقيرَ لاَِنَّ الْغَنىُّ كُلَّما اَرادَ شَيئا قَدَرَ عَلَيْهِ فَاَرادَ اللّه‏ُ عَزَّوَجَلَّ اَن يُسَوّى بَينَ خَلقِهِ و اَن يُذيقَ الغَنىَّ مَسَّ الجوعِ وَ الاَ لَمِ لِيَرِقَّ عَلَى الضَّعيفِ و يَرحَمَ الجائِعَ ؛⁽²⁵⁾

امام صادق عليه‏السلام :

علت روزه گرفتن آن است كه به سبب آن، ثروتمند و فقير برابر شوند، زيرا ثروتمند گرسنگى را احساس نكرده، تا به فقير رحم كند، هرگاه هم چيزى را بخواهد مى‏تواند فراهم كند. پس خداوند خواست ميان بندگانش برابرى ايجاد كند و توانمند مزه گرسنگى و درد را بچشد تا بر ناتوان مهر بورزد و بر گرسنه ترحم كند .

···

25

امام باقر عليه‏السلام :

... اِنَّ الاَْمْرَ بِالْمَعْروفِ وَ النَّهْىَ عَنِ الْمُنـكَرِ سَبيلُ الاَْنْبياءِ وَ مِنْهاجُ الصُّلَحاءِ ، فَريضَةٌ عَظيمَةٌ بِها تُقامُ الْفَرائِضُ ، وَ تَاْمَنُ الْمَذاهِبُ وَ تَحِلُّ الْمَكاسِبُ ، وَ تُرَدُّ الْمَظالِمُ وَ تَعْمُرُ الاَْرْضُ ، وَ ينْتَصِفُ مِنَ الاَْعداءِ وَ يَسْتَقيمُ الاَْمْرُ... ؛⁽²⁶⁾

امام باقر عليه‏السلام :

امر به معروف و نهى از منكر راه و روش پيامبران و شيوه صالحان است و واجب بزرگى است كه واجبات ديگر با آن بر پا مى‏شوند، راه‏ها امن مى‏گردد و درآمدها حلال مى‏شود و حقوق پايمال شده، به صاحبانش برمى‏گردد، زمين آباد مى‏شود و (بدون ظلم) حق از دشمنان گرفته مى‏شود و كارها سامان مى‏پذيرد.

···

26

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

ثَلاثٌ لَيْسَ لاَِحَدِ مِنَ النّاسِ فيهِنَّ رُخصَةٌ: بِرُّ الْوالِدَينِ مُسْلِما كانَ اَو كافِرا وَ الْوَفاءُ بِالْعَهْدِ لِمُسْلِمٍ كانَ اَو كافِرٍ وَ اَداءُ الاَْمانَةِ اِلى مُسْلِمٍ كانَ اَو كافِرٍ؛⁽²⁷⁾

سه چيز است كه ترك آن براى هيچ كس جايز نيست: نيكى به پدر و مادر؛ مسلمان باشند يا كافر، وفاى به عهد؛ با مسلمان يا كافر و اداى امانت؛ به مسلمان يا كافر.

···

27

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

اَنـْصِفِ النّاسَ مِنْ نَفْسِكَ وَ انْصَحِ الأُْمَّةَ وَ اَرْحَمْهُمْ فَاِذا كُنْتَ كَذلِكَ وَ غَضِبَ اللّه‏ُ عَلى أَهْلِ بَلْدَةٍ اَنـْتَ فيها وَ اَرادَ اَنْ يُنْزِلَ عَلَيْهِمُ الْعَذابَ نَظَرَ اِلَيْكَ فَرَحِمَهُمْ بِكَ يَقولُ اللّه‏ُ تَعالى: «وَ ما كانَ رَبُّكَ لِيُهْلِكَ الْقُرى بِظُلْمٍ وَ أَهْلُها مُصْلِحونَ»؛⁽²⁸⁾

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

با مردم منصفانه رفتار كن و خيرخواه و مهربان آنان باش؛ زيرا اگر چنين بودى و خداوند بر مردم آباديى كه تو در آن به سر مى‏برى خشم گرفت و خواست بر آنان عذاب فرو فرستد، به تو نگاه مى‏كند و به خاطر تو به آنان رحم مى‏كند. خداى متعال مى‏فرمايد «و پروردگار تو هرگز بر آن نبوده كه شهرهايى را كه مردمش درستكارند، به ستمى هلاك كند».

···

28

امام رضا عليه‏السلام :

... الجُمُعَةُ مَشْهَدٌ عامٌ فَاَرادَ اَنْ يَكونَ لِلاِْمامِ سَبَبٌ اِلى مَوعِظَتِهِمْ وَ تَرغيبِهِم فِى الطّاعَةِ وَ تَرهيبِهِم مِنَ الْمَعْصيَةِ وَ فِعْلِهِمْ وَ تَوفيقِهِمْ عَلى ما اَرادوا مِنْ مَصْلَحَةِ دينِهِمْ وَ دُنْياهُم وَ يُخْبِرَهُمْ بِما وَرَدَ عَلَيْهِمْ مِنَ الآْفاتِ و مِنَ الاَْحْوالِ الَّتى لَهُم فيهَا الْمَضَرَّةُ وَ الْمَنْفَعَةُ ؛⁽²⁹⁾

امام رضا عليه‏السلام :

جمعه روز اجتماع عموم مردم است. خداوند خواست تا امام از رهگذر خطبه نماز جمعه، آنان را موعظه كند و به اطاعت تشويقشان نمايد و از معصيت و ارتكاب آن بر حذرشان دارد و آنان را بر آنچه در جهت مصلحت دين و دنياى خويش اراده كرده‏اند موفّق سازد و از زيان‏هايى كه ديده‏اند و حالاتى كه براى آنان زيان‏آور يا سودآور است، با خبر كند.

···

29

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

لاتَخْتَلِفوا، فَإِنَّ مَنْ كانَ قَبْلَكُمُ اخْتَلَفوا فَهَلَكوا؛⁽³⁰⁾

باهم اختلاف نكنيد، كه پيشينيان شما دچار اختلاف شدند و نابود گشتند.

30

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

إِذا كَثُرَ الزِّنا بَعْدى كَثُرَ مَوْتُ الْفُجْأَةِ وَ اِذا طُـفِّفَ الْمِكْيالُ اَخَذَهُمُ اللّه‏ُ بِالسِّنينَ وَ النَّقْصِ وَ إذا مَنَعُوا الزَّكاةَ مُنِعَتِ الاَْرْضُ بَرَكاتِها مِنَ الزَّرْعِ وَ الثَّمارِ وَ الْمَعادِنِ وَ اِذا جاروا فِى الْحُكْمِ تَعاوَنوا عَلَى الظُّلْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ اِذا نَقَضُوا الْعُهودَ سَلَّطَ اللّه‏ُ عَلَيْهِمْ عَدُوَّهُمْ وَ اِذا قَطَعُوا الاَْرْحامَ جُعِلَتِ الاَْمْوالُ فى اَيْدِى الاَْشْرارِ وَ اِذا لَمْ يأْمُروا بِالْمَعْروفِ وَ لَمْ يَنْهَوا عَنِ الْمُنْـكَرِ

وَ لَمْ يَتَّبِعُوا الاَْخْيارَ مِنْ اَهْلِ بَيْتى سَلَّطَ اللّه‏ُ عَلَيْهِمْ اَشْرارَهُمْ فَيَدْعُوَ عِنْدَ ذلِكَ خِيارُهُمْ فَلا يُسْتَجابُ لَهُمْ ؛⁽³¹⁾

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

چون پس از من زنا رايج شود، مرگ ناگهانى زياد مى‏شود و چون كم‏فروشى كنند، خداوند آنان را به قحطى و كمبود مبتلا مى‏گرداند و چون زكات ندهند، زمين بركات خود، مانند غلات و ميوه‏ها

و معادن را از آنان دريغ مى‏دارد و چون در قضاوت ستم نمايند، بر ظلم و تجاوز يكديگر را يارى كنند و چون عهدها را بشكنند، خداوند دشمنشان را بر آنان مسلّط كند و چون قطع رحم كنند، ثروت در دست اشرار افتد و هنگامى كه امر به معروف و نهى از منكر ننمايند و از نيكان از اهل بيت من پيروى نكنند، خداوند اشرارشان را بر آنان مسلّط كند و نيكانشان دعا كنند ولى مستجاب نشوند .

···

31

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

اِيّاكُمْ وَ الشُّحَّ فَاِنَّما هَلَكَ مَنْ كانَ قَبْلَكُمْ بِالشُّحِّ اَمَرَهُمْ بِالْبُخْلِ فَبَخِلوا وَ اَمَرَهُمْ بِالْقَطيعَةِ فَقَطَعوا وَ اَمَرَهُمْ بِالْفُجورِ فَفَجَروا؛⁽³²⁾

از حرص بپرهيزيد، زيرا كه پيشينيان شما در نتيجه حرص نابود شدند، حرص آنها را به بخل وادار كرد پس بخل ورزيدند. به قطع رحم وادار كرد پس با خويشاوندان قطع رابطه كردند. به بدى وادارشان كرد پس بدكار شدند.

···

32

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

إِذا كانَ اُمَراؤُكُمْ خيارَكُمْ وَ اَغْنياؤُكُمْ سُمَحاءَكُمْ وَ امركُمْ شورى بَيْنَـكُمْ فَظَهْرُ الاَْرْضِ خَيْرٌ لَكُمْ مِنْ بَطْنِها وَ اِذا كانَ اُمَراؤُكُمْ شِرارَكُمْ وَ اَغْنياؤُكُمْ بُخَلاءَكُمْ وَ اُمورُكُمْ اِلى نِساءِكُمْ فَبَطْنُ الاَْرْضِ خَيْرٌ لَكُمْ مِنْ ظَهْرِها؛⁽³³⁾

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

هرگاه حاكمانتان نيكان شما باشند و ثروتمندانتان بخشندگان شما و كارها ميان شما با مشورت باشد، روى زمين از درون آن براى شما بهتر است و هرگاه حاكمانتان اشرار شما و ثروتمندان شما بخيلان باشند و كارهاى شما به دست زنان افتد، درون زمين براى شما بهتر از روى زمين است.

33

امام زمان عليه‏السلام :

اَللّهُمَّ... وَ تَفَضَّلْ عَلى عُلَمائِنا بِالزُّهْدِ وَ النَّصيحَةِ وَ عَلَى الْمُتَعَلِّمينَ بِالْجُهْدِ وَ الرَّغْبَةِ وَ عَلَى الْمُسْتَمِعينَ بِالاِْتْباعِ وَ الْمَوْعِظَةِ وَ عَلى مَرْضَى الْمُسْلِمينَ بِالشِّفاءِ وَ الرّاحَةِ وَ عَلى مَوْتاهُمْ بِالرَّاْفةِ وَ الرَّحْمَةِ وَ عَلى مَشايِخِنا بِالْوَقارِ وَ السَّكينَةِ وَ عَلَى الشَّبابِ بِالاِْنابَةِ وَ التَّوْبَةِ وَ عَلَى النِّساءِ بِالْحَياءِ وَ الْعِفَّةِ وَ عَلَى الاَْغْنياءِ بِالتَّواضُعِ وَ السَّعَةِ وَ عَلَى الْفُقَراءِ

بِالصَّبْرِ وَ الْقَناعَةِ وَ عَلَى الْغُزاةِ بِالنَّصْرِ وَ الْغَلَبَةِ وَ عَلَى الاُْسَراءِ بِالْخَلاصِ وَ الرّاحَةِ وَ عَلَى الاُْمَراءِ بِالْعَدْلِ وَ الشَّفَقَةِ وَ عَلَى الرَّعيَّةِ بِالاِْنْصافِ وَ حُسْنِ السّيرَةِ... ؛⁽³⁴⁾

امام زمان عليه‏السلام :

خداوندا... تفضّل كن بر علما به زهد و خيرخواهى و بر دانش اندوزان به كوشش و شوق و بر شنوندگان به پيروى و نصيحت‏پذيرى و بر بيماران مسلمان به شفا و آسايش و بر امواتشان به مهربانى و رحمت و برسالخوردگان به وقار و آرامش و بر جوانان به بازگشت و توبه و بر زنان به حيا و پاكدامنى و بر ثروتمندان به تواضع و بخشش نمودن و بر فقرا به صبر و قناعت و بر رزمندگان به يارى و پيروزى و بر اسيران به خلاصى و راحتى و بر حاكمان به عدل و مهربانى و بر عموم مردم به انصاف و خوشرفتارى... .

···

34

امام صادق عليه‏السلام :

وَ لَيْسَ يُحَبُّ لِلْمُلوكِ أَنْ يُفَرِّطوا فى ثَلاثٍ: فى حِفْظِ الثُّغورِ وَ تَفَقُّدِ الْمَظالِمِ وَ اخْتيارِ الصّالِحينَ لاَِعْمالِهِمْ؛⁽³⁵⁾

حاكم سزاوار نيست كه در سه كار كوتاهى كند: حفظ مرزها، رسيدگى به حقوق پايمال شده و انتخاب افراد شايسته براى كارهايشان.

···

35

امام على عليه‏السلام :

وَ اَيْمُ اللَّهِ مَا كانَ قَوْمٌ قَطُّ فى غَضِّ نِعْمَةٍ مِنْ عَيْشٍ فَزالَ عَنْهُمْ اِلاَّ بِذُنُوبٍ اِجْتَرَحوهَا، لاَِنَّ اللّهَ لَيْسَ بِظَّلامٍ لِلْعَبيدِ. وَ لَوْ اَنَّ النّاسَ حينَ تَنْزِلُ بِهِمُ النِّقَمُ وَ تَزولُ عَنْهُمُ النِّعَمُ فَزِعُوا اِلى رَبِّهِمْ بِصِدْقٍ مِنْ نيّاتِهِمْ وَ وَلَهٍ مِنْ قُلوبِهِمْ لَرَدَّ عَلَيْهِمْ كُلَّ شَارِدٍ وَ اَصْلَحَ لَهُمْ كُلَّ فَاسِدٍ؛⁽³⁶⁾

امام على عليه‏السلام :

به خدا سوگند، هرگز ملتى در زندگىِ مرفّه و پر نعمتى نبوده‏اند و نعمت و رفاه از آنان زائل نشده است، مگر به سبب گناهانى كه مرتكب شده‏اند، چرا كه خداوند به بندگانش ظلم نمى‏كند. اگر مردم به هنگامى كه بلاها و سختى‏ها بر آنان فرود مى‏آمد و نعمت‏ها از دستشان مى‏رفت، با نيت‏هاى خوب و دلى مشتاق به پروردگارشان پناه مى‏بردند، بى‏گمان هر از دست رفته‏اى به آنان باز مى‏گشت و هر فاسدى اصلاح مى‏شد.

···

36

امام باقر عليه‏السلام :

وَ اعْلَمْ اَنَّ الاِْلْفَ مِنَ اللّه‏ِ وَ الْفِرْكَ مِنَ الشَّيْطانِ؛⁽³⁷⁾

بدان كه، انس و الفت گرفتن [با ديگران] از خداوند و دشمنى از شيطان است.

···

37

امام حسين عليه‏السلام :

إنَّ شيعَتَنا مَنْ سَلِمَتْ قُلوبُهُمْ مِنْ كُلِّ غِشٍّ وَغِلٍّ وَدَغَلٍ؛⁽³⁸⁾

بى‏گمان شيعيان ما، دل‏هايشان از هر خيانت، كينه، و فريبكارى پاك است.

···

38

امام كاظم عليه‏السلام :

طوبى لِلْمُصْلِحينَ بَيْنَ النّاسِ، اُولئِكَ هُمُ الْمُقَرَّبونَ يَوْمَ الْقيامَةِ؛⁽³⁹⁾

خوشا به حال اصلاح‏كنندگان بين مردم، كه آنان همان مقرّبان روز قيامت‏اند.

···

39

امام صادق عليه‏السلام :

اُنـْظُرْ ما بَلَغَ بِهِ عَلىٌّ عليه‏السلام عِنْدَ رَسولِ اللّه‏ِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله فَالْزَمْهُ فَاِنَّ عَليّا عليه‏السلام اِنَّما بَلَغَ ما بَلَغَ بِهِ عِنْدَ رَسولِ اللّه‏ِ صلى‏الله‏عليه‏و‏آله بِصِدْقِ الْحَديثِ وَ اَداءِ الاَْمانَةِ؛⁽⁴⁰⁾

ببين على عليه‏السلام با چه چيز آن مَقام را نزد پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله پيدا كرد، همان را پيروى كن. در حقيقت على عليه‏السلام آن مَقام را نزد پيامبر خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله با راستگويى و امانتدارى بدست آورد.

···

40

پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله :

وَ الّذى نَفْسى بِيَدِهِ لايَدْخُلُ الْجَنَّةِ اِلاّ رَحيمٌ قالوا: كُلُّنا رَحيمٌ. قالَ: لا حَتّى تَرْحَمَ الْعامَّةَ؛⁽⁴¹⁾

سوگند به آن كس كه جانم در دست اوست، كسى جز اهل ترحم به بهشت نمى‏رود. عرض كردند: «همه ما دلْ‏رحم و مهربانيم»، فرمودند: نه، مگر آن گاه كه به عموم مردم رحم كنيد.

---

1. سوره رعد، آيه 11 .

2. جامع الاخبار، ص 119.

3. غررالحكم، ح 9361 .

4. غررالحكم، ح 8990 .

5. خصال، ص 37.

6. شرح شهاب الاخبار، ص 260.

7. تحف العقول ، ص 356 .

8. كافى، ج 2، ص 164، ح 5.

9. تحف العقول، ص 142.

10. شرح احقاق الحق، ج 5، ص 28.

11. كافى، ج 2، ص 171، ح 5.

12. كنزالعمال، ح 43152 .

13. وسائل الشيعه، ج 18، ص 123، ح 17 .

14. كنزالعمال، ح 15077.

15. جمال الاسبوع، ص 73.

16. بحارالأنوار، ج 20، ص 126، ح 50.

17. معانى الاخبار، ص 270.

18. كنزالعمال ، ح 8070 .

19. نهج الفصاحه، ح 2414 .

20. 1 ميراث حديث شيعه، ج 2، ص 35، ح 122.

21. نهج البلاغه، از نامه 47.

22. 2 نهج الفصاحه، ح 943.

23. كافى، ج 5، ص 8 ، ح 11.

24. الدررالمنثور، ج 3، ص 120 .

25. بحارالأنوار، ج 96، ص 371، ح 53.

26. كافى، ج 5 ، ص 56، ح 1.

27. جامع الصغير، ج 2، ص 716، ح 3469.

28. 3 مكارم الاخلاق، ص 457.

29. علل الشرايع، ج 1، ص 265، ح 9 .

30. كنزالعمال، ح 894 .

31. تحف العقول، ص 51.

32. نهج الفصاحه ، ح 992 .

33. تحف العقول، ص 36 .

34. البلد الامين، ص 349.

35. تحف العقول، ص 319.

36. نهج البلاغه، از خطبه 178 .

37. كافى، ج 5، ص 500، ح 1 .

38. بحارالأنوار، ج 68، ص 156، ح 11 .

39. تحف العقول، ص 393 .

40. كافى ، ج 2، ص 104، ح 5 .

41. كنزالعمال، ح 5989.