40 حدیث محبوبترين مردم نزد خدا
چهل حديث
قرآن كريم
إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ؛(1)
در حقيقت گرامىترين شما نزد خدا با تقواترين شماست.
1
پيامبر صلى الله عليه وآله :
اِنَّ رَبَّكُمْ واحِدٌ وَ اِنَّ اَباكُمْ واحِدٌ وَ دينَكُمْ واحِدٌ
وَ نَبيَّكُمْ واحِدٌ وَ لا فَضْلَ لِعَرَبىٍّ عَلى عَجَمىٍّ وَ لا
عَجَمىٍّ عَلى عَرَبىٍّ وَ لا اَحْمَرَ عَلى اَسْوَدَ وَ لا اَسْوَدَ
عَلى اَحْمَرَ إلّا بِالتَّقْوى ؛(2)
پروردگار، پدر، دين و پيامبر شما يكى است، هيچ عربى بر غير عرب و هيچ
غير عربى بر عرب و هيچ سرخ پوستى بر سياه پوست و هيچ سياهپوستى بر سرخ
پوست برترى ندارد، جز به تقوا.
2
امام صادق عليه السلام :
سُئِلَ الْاِمامُ الصّادِقُعليه السلام عَنْ قَولِ اللَّهِ
عَزَّوَجَلَّ: «اِتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ» قال: يُطاعُ فَلا
يُعْصى، وَ يُذْكَرُ فَلا يُنْسى، وَ يُشْكَرُ فَلا يُكْفَرُ؛(3)
از امام صادقعليه السلام درباره آيه «تقواى الهى پيشه كنيد چنان كه حق
اوست» پرسيده شد. فرمودند: از خداوند، اطاعت شود و نافرمانى نشود، ياد
شود و فراموش نشود و شكرگزارى گردد و كفران نگردد.
3
پيامبر صلى الله عليه وآله :
اِعْمَلْ بِفَرائِضِ اللَّهِ تَكُنْ اَتْقَى النَّاسِ؛(4)
به واجبات خدا عمل كن، تا با تقواترين مردم باشى.
4
پيامبر صلى الله عليه وآله :
جِماعُ التَّقْوى فى قولِهِ تَعالى: «اِنَّ اللَّهَ يَاْمُرُ
بِالْعَدْلِ وَ الْاِحْسانِ»؛(5)
عصاره تقوا در اين گفته خداوند آمده است: خداوند به عدالت و نيكى فرمان
مىدهد.
5
پيامبر صلى الله عليه وآله :
تَمامُ التَّقْوى اَنْ تَتَعَلَّمَ ما جَهِلْتَ وَ تَعْمَلَ بِما
عَلِمْتَ؛(6)
تمام تقوا اين است كه آنچه را نمىدانى بياموزى و بدانچه مىدانى عمل
كنى.
6
پيامبر صلى الله عليه وآله :
اَتْقَى النَّاسِ مَنْ قالَ الْحَقَّ فيما لَهُ وَ عَلَيْهِ؛(7)
با تقواترين مردم، كسى است كه حق را بگويد؛ به سودش باشد يا به ضررش.
7
پيامبر صلى الله عليه وآله :
سُئِلَ رَسولُ اللَّهصلى الله عليه وآله: مَنْ اَتْقَى النَّاسِ؟ قال:
آمَرُهُمْ بِالْمَعْروفِ وَ اَنْهاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ
اَوْصَلُهُمْ لِلرَّحِمِ؛(8)
از رسول خداصلى الله عليه وآله سؤال شد: با تقواترين مردم كيست؟
فرمودند: كسى كه بيشتر امر به معروف و نهى از منكر و صله رحم نمايد.
8
پيامبر صلى الله عليه وآله :
مَنْ اَحَبَّ اَنْ يَكونَ اَتْقَى النَّاسِ فَلْيَتَوَكَّلْ عَلَى
اللَّهِ؛(9)
هر كس دوست دارد با تقواترين مردم باشد، بايد به خدا توكل كند.
9
پيامبر صلى الله عليه وآله :
لا يَكونُ الرَّجُلُ مِنَ الْمُتَّقينَ حَتّى يُحاسِبَ نَفْسَهُ
اَشَدَّ مِنْ مُحاسَبَةِ الشَّريكِ شَريكَهُ فَيَعْلَمَ مِنْ اَيْنَ
مَطْعَمُهُ وَ مِنْ اَيْنَ مَشْرَبُهُ وَ مِنْ اَيْنَ مَلْبَسُهُ
اَمِنْ حِلٍّ اَمْ مِنْ حَرامٍ؛(10)
پيامبر صلى الله عليه وآله :
از تقوا پيشگان نيست مگر كسى كه از خود سختتر از حسابرسى شريك از
شريك، حساب كشى كند و بداند كه خوراك، آشاميدنى و لباسش از كجا آمده،
آيا از حلال است يا حرام؟
10
پيامبر صلى الله عليه وآله :
مَنْ اَرادَ اَنْ يَكونَ اَعَزَّ النَّاسِ فَلْيَتَّقِ اللَّهَ
عَزَّوَجَلَّ؛(11)
هر كس مىخواهد عزيزترين مردم باشد، بايد تقواى الهى پيشه كند.
11
امام على عليه السلام :
وَ اللَّهِ ما أرى عَبْداً يَتَّقى تَقْوىً تَنْفَعُهُ حَتَّى
يَخْزِنَ لِسانَهُ؛(12)
به خدا سوگند، بنده با تقوايى را نمىشناسم كه تقوايش او را سود دهد
مگر آن كه زبانش را نگه دارد.
12
امام على عليه السلام :
اِنَّ التَّقْوى مُنْتَهى رِضَى اللَّهِ مِنْ عِبادِهِ وَ حاجَتُهُ
مِنْ خَلْقِهِ فَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذى اِنْ اَسْرَرْتُمْ عَلِمَهُ
وَ اِنْ اَعْلَنْتُمْ كَتَبَهُ؛(13)
نهايت خشنودى خداوند از بندگانش و خواسته او از آفريدگانش، تقواست، پس
نسبت به خداوندى كه اگر پنهان كنيد مىداند و اگر آشكار سازيد مىنويسد
تقوا داشته باشيد.
13
امام على عليه السلام :
لا يَسْتَطيعُ اَنْ يَتَّقىَ اللَّهَ مَنْ خَاصَمَ؛(14)
هر كس ستيزه جوست، قدرت تقواى الهى را ندارد.
14
امام على عليه السلام :
اِنَّ لاَِهْلِ التَّقْوى عَلاماتٍ يُعْرَفونَ بِها: صِدْقُ الْحَديثِ
وَ اَداءُ الاَْمانَةِ وَالْوَفاءُ بِالْعَهْدِ وَ قِلَّةُ الْفَخْرِ
وَ الْبُخْلِ وَ صِلَةُ الاَْرْحامِ وَ رَحْمَةُ الضُّعَفاءِ وَ
قِلَّةُ الْمُواتاةِ لِلنِّساءِ وَ بَذْلُ الْمَعْروفِ وَ حُسْنُ
الْخُلْقِ وَ سِعَةُ الْحِلْمِ وَ اتِّباعُ الْعِلْمِ فيما يُقَرِّبُ
اِلَى اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ طُوبى لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ وَ طُوبى
شَجَرَةٌ فِى الْجَنَّةِ اَصْلُها فى دارِ رَسُولِ اللَّهصلى الله
عليه وآله ...؛(15)
امام على عليه السلام :
تقواپيشگان، نشانههايى دارند كه با آنها شناخته مىشوند: راستگويى،
امانتدارى، وفاى به عهد، كم فخر فروشى، كم بخل ورزيدن، صله رحِم، رحْم
به ضعيفان، كم موافقت كردن با زنان، به همه نيكى كردن، خوشاخلاقى،
بردبارى بسيار و پيروى از علم نزديك كننده به خداوند. و آنان طوبى و
سرانجام نيك دارند. طوبى درختى است كه ريشه آن در خانه پيامبر خداصلى
الله عليه وآله است ... .
15
امام على عليه السلام :
خُلُوُّ الْقَلْبِ مِنَ التَّقْوى يَمْلَؤُهُ مِنْ فِتَنِ
الدُّنْيا؛(16)
دلى كه از تقوا خالى باشد، فتنههاى دنيا آن را پُر كند.
16
امام على عليه السلام :
اَلْمُتَّقونَ اَنْفُسَهُمْ عَفيفَةٌ وَ حاجاتُهُمْ خَفيفَةٌ وَ
خَيْراتُهُمْ مَأْمولَةٌ وَ شُرورُهُمْ مَأْمونَةٌ؛(17)
تقوا پيشگان، پاكدامن و كم خرج و زحمتاند و مردم به خيرشان اميد دارند
و از شرّشان در امانند.
17
امام على عليه السلام :
اَلتَّقىُّ سابِقٌ اِلى كُلِّ خَيْرٍ؛(18)
تقوا پيشه، براى انجام هر كار خيرى سبقت مىگيرد.
18
امام على عليه السلام :
لَوْ اَنَّ السَّماواتِ وَ الاَْرْضَ كانَتا عَلى عَبْدٍ رَتْقاً
ثُمَّ اتَّقَى اللَّهَ لَجَعَلَ اللَّهُ لَهُ مِنْهُما مَخْرَجاً وَ
رَزَقَهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ؛(19)
اگر آسمانها و زمين بر بندهاى بسته شوند و او تقواى الهى پيشه كند،
خداوند حتماً راهى براى او مىگشايد و از جايى كه گمان ندارد، روزىاش
مىدهد.
19
امام على عليه السلام :
لِلْمُتَّقى ثَلاثُ عَلاماتٍ: اِخْلاصُ الْعَمَلِ وَ قِصَرُ الاَْمَلِ
وَ اغْتِنامُ الْمُهَلِ؛(20)
تقواپيشه، سه نشانه دارد: اخلاص در عمل، كوتاهى آرزو، و غنيمت شمردن
فرصتها.
20
امام على عليه السلام :
اَلْمُتَّقى مَيِّتَةٌ شَهْوَتُهُ مَكْظومٌ غَيْظُهُ فِى الرَّخاءِ
شَكورٌ وَ فِى الْمَكارِهِ صَبورٌ؛(21)
تقواپيشه، هوا و هوسش مرده، خشمش فرو خورده، در آسايش شكرگزار و در
سختىها صبور است.
21
امام على عليه السلام :
اِنَّ الاَْتْقياءَ كُلُّ سَخىٍّ مُتَعَفِّفٍ مُحْسِنٍ؛(22)
همه تقوا پيشگان سخاوتمند، پاكدامن و نيكوكارند.
22
امام على عليه السلام :
سادَةُ اَهْلِ الْجَنَّةِ الاَْتْقياءُ الاَْبْرارُ؛(23)
سروران اهل بهشت، تقوا پيشگان نيكوكارند.
23
امام على عليه السلام :
كُونُوا بِقَبُولِ الْعَمَلِ اَشَدَّ اهْتِماماً مِنْكُمْ بِالْعَمَلِ
فَاِنَّهُ لَنْ يَقِلَّ عَمَلٌ مَعَ التَّقْوى وَ كَيْفَ يَقِلُّ
عَمَلٌ تُقْبَلُ؛(24)
همّتتان براى پذيرفته شدن عمل، بيشتر از خود عمل باشد؛ زيرا عملى كه با
تقوا همراه باشد، هرگز اندك نيست و چگونه اندك باشد عملى كه پذيرفته
مىشود.
24
امام حسن مجتبى عليه السلام :
زَوِّجْها مِنْ رَجُلٍ تَقىٍّ فَاِنَّهُ اِنْ اَحَبَّها اَكْرَمَها وَ
اِنْ اَبْغَضَها لَمْ يَظْلِمْها؛(25)
دخترت را به ازدواج مردى با تقوا درآور؛ زيرا اگر دخترت را دوست داشته
باشد، گرامىاش مىدارد و اگر دوستش نداشته باشد به او ظلم نمىكند.
25
امام باقر عليه السلام :
اِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ يَقى بِالتَّقْوى عَنِ الْعَبْدِ ما
عَزُبَ عَنْهُ عَقْلُهُ وَ يُجَلّى بِالتَّقْوى عَنْهُ عَماهُ وَ
جَهْلَهُ؛(26)
خداوند عزوجل به وسيله تقوا، انسان را از آنچه عقلش به آن نمىرسد حفظ
مىكند و كور دلى و نادانى او را بر طرف مىسازد.
26
امام باقر عليه السلام :
اِنَّ اَهْلَ التَّقْوى هُمُ الاَْغْنياءُ اَغْناهُمُ الْقَليلُ مِنَ
الدُّنْيا، فَمَؤُونَتُهُمْ يَسيرَةٌ اِنْ نَسيتَ الْخَيْرَ ذَكَّروكَ
وَ اِنْ عَمِلْتَ بِهِ اَعانوكَ؛(27)
ثروتمندان واقعى همان تقواپيشگانند كه اندك دنيا آنان را بىنياز كرده
و كم خرجند. اگر خير و خوبى را فراموش كنى، به يادت مىآورند و اگر به
آن عمل نمايى يارىات مىرسانند.
27
امام صادق عليه السلام :
اِتَّقِ اللَّهَ حَيْثُ كُنْتَ فَاِنَّكَ لا تَسْتَوْحِشُ؛(28)
در هر حال كه هستى تقواى الهى پيشه كن تا هرگز احساس هراس و وحشت نكنى.
28
امام حسن عسكرى عليه السلام :
اِتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا زَيْناً وَ لا تَكونُوا شَيْناً؛(29)
تقواى الهى پيشه كنيد و مايه افتخار و آبرو باشيد نه مايه ننگ و
شرمندگى.
29
امام على عليه السلام :
اِعْلَمُوا عِبادَ اللَّهِ اَنَّ الْمُتَّقينَ ذَهَبُوا بِعاجِلِ
الدُّنْيا وَ آجِلِ الْآخِرَةِ فَشَارَكُوا أَهْلَ الدُّنْيا فى
دُنْياهُمْ وَ لَمْ يُشارِكْهُمْ اَهْلُ الدُّنْيا فى آخِرَتِهِمْ
سَكَنُوا الدُّنْيا بِاَفْضَلِ ما سُكِنَتْ وَ اَكَلوها بِاَفْضَلِ مَا
اُكِلَتْ فَحَظوا مِنَ الدُّنْيا بِما حَظِىَ بِهِ الْمُتْرَفونَ وَ
اَخَذُوا مِنْها ما اَخَذَهُ
29
الْجَبابِرَةُ الْمُتَكَبِّرونَ ثُمَّ انْقَلَبُوا عَنْها بِالزَّادِ
الْمُبَلِّغِ وَ الْمَتْجَرِ الرَّابِحِ اَصابُوا لَذَّةَ زُهْدِ
الدُّنْيا فى دُنْياهُم وَ تَيَقَّنُوا اَنَّهُم جيرانُ اللَّهِ غَداً
فى آخِرَتِهِمْ لا تُرَدُّ لَهُمْ دَعْوَةٌ وَ لا يَنْقُصُ لَهُمْ
نَصيبٌ مِنْ لَذَّةٍ؛(30)
امام على عليه السلام :
اى بندگان خدا، بدانيد كه تقوا پيشگان هم از اين دنياى زود گذر و هم از
آخرت كه مىآيد بهره گرفتند، با مردم دنيا در كارهاى دنيوى شريك شدند،
ولى مردم دنيا با ايشان در كارهاى اخروى شريك نشدند، (از راه حلال) در
بهترين خانهها زندگى كردند و از بهترين خوردنىها خوردند. همان لذّتى
را كه اهل ناز و نعمت از دنيا بردند، نصيبشان شد و از آن
كامياب گرديدند آنسان كه جبّاران خودكامه كام گرفتند، سپس با توشه كافى
و تجارت سودآور به جهان ديگر رفتند، لذّت بىرغبت بودن به دنيا را
بردند، و يقين كردند كه در آخرت همسايگان خدايند. دعايشان بىجواب
نمىماند و بهرهشان از لذت و خوشى كم نمىشود.
30
امام على عليه السلام :
اوصيكُمْ عِبادَ اللَّهِ بِتَقْوَى اللَّهِ فَإِنَّها الزِّمامُ وَ
الْقَوامُ فَتَمَسَّكُوا بِوَثَائِقِهَا وَ اعْتَصِمُوا بِحَقَائِقِها
تَؤُلْ بِكُمْ اِلى اَكْنانِ الدَّعَةِ وَ اَوْطانِ السَّعَةِ وَ
مَعاقِلِ الْحِرْزِ وَ مَنازِلِ الْعِزِّ... ؛(31)
امام على عليه السلام :
اى بندگان خدا، شما را به تقواى الهى سفارش مىكنم، كه تقوا مهار است و
مايه دوام، پس به ريسمانهاى استوار آن درآويزيد و به حقايق آن چنگ
زنيد. كه شما را به نهانگاههاى خوشى و سرزمينهاى گشايش و پناهگاههاى
امن و منزلگاههاى عزّت، رهنمون خواهد شد.
31
امام على عليه السلام :
اِنَّ مَنْ صَرَّحَتْ لَهُ الْعِبَرُ عَمّا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ
الْمَثُلاتِ حَجَزَتْهُ التَّقْوى عَنْ تَقَحُّمِ الشُّبُهاتِ؛(32)
آن كس كه حوادث عبرتآموز روزگار را به چشم ببيند و از آن پند پذيرد،
تقوا او را از آلوده شدن به كارهاى شبههناك باز مىدارد.
32
امام على عليه السلام :
اِعْلَمُوا عبِادَ اللَّهِ اَنَّ التَّقْوى دارُ حِصْنٍ عَزيزٍ، وَ
الْفُجورَ دارُ حِصْنٍ ذَ ليلٍ لا يَمْنَعُ اَهْلَهُ وَ لا يُحْرِزُ
مَنْ لَجَاَ اِلَيْهِ اَلا وَ بِالتَّقْوى تُقْطَعُ حُمَّةُ
الْخَطايا؛(33)
اى بندگان خدا، بدانيد كه تقوا پناهگاهى نفوذناپذير و استوار است و
بدكارى و گناه، پناهگاهى سست، كه هر كس به آن پناه ببرد از آسيب در
امان نمىماند. آگاه باشيد كه با تقوا مىتوان تَب گناهان را قطع كرد.
33
امام على عليه السلام :
(اَلْمُتَّقونَ) لا يَرْضَوْنَ مِنْ اَعْمالِهِمُ القَليلَ، وَ لا
يَسْتَكْثِرونَ الْكَثيرَ، فَهُمْ لاَِنْفُسِهِمْ مُتَّهِمونَ وَ مِنْ
اَعْمالِهِمْ مُشْفِقونَ؛(34)
تقواپيشگان، از كار كمِ خود راضى نيستند و كارهاى زياد خود را، بسيار
نمىشمارند، در نتيجه خودشان را زير سؤال برده و محاكمه مىكنند و از
كردار خود بيمناكاند.
34
امام على عليه السلام :
اَلْمُتَّقونَ فيها (فِى الدُّنيا) هُمْ اَهْلُ الْفَضائِلِ
مَنْطِقُهُمُ الصَّوابُ وَ مَلْبَسُهُمُ الاِقْتِصادُ وَ مَشْيُهُمُ
التَّواضُعُ؛(35)
تقواپيشگان، در دنيا اهل فضايلند، گفتارشان راست و درست، روششان
ميانهروى و رفتارشان متواضعانه است.
35
امام على عليه السلام :
اِتَّقُوا اللَّهَ فى عِبادِهِ وَ بِلادِهِ فَاِنَّكُمْ مَسْؤولونَ
حَتّى عَن البِقاعِ وَ الْبَهائِمِ؛(36)
تقواى الهى را درباره بندگان خدا و شهرهاى او رعايت كنيد؛ زيرا حتى از
اماكن و حيوانات از شما سؤال خواهد شد.
36
امام على عليه السلام :
مَنِ اتَّقَى اللَّهَ اَحَبَّهُ النَّاسُ؛(37)
هر كس تقواى الهى پيشه كند، مردم او را دوست خواهند داشت.
37
امام على عليه السلام :
اَلْمُتَّقونَ اَنْفُسُهُمْ قانِعَةٌ وَ شَهَواتُهُمْ مَيِّتَةٌ وَ
وُجوهُهُم مُسْتَبْشِرَةٌ وَ قُلوبُهُمْ مَحْزُونَةٌ؛(38)
تقواپيشگان، نَفْسى قانع، هوا و هوسى فروخفته، رويى گشاده و دلى
اندوهگين دارند.
38
امام على عليه السلام :
خَيْرُ الدُّنْيا وَ الآْخِرَةِ فى خَصْلَتَيْنِ الْغِنى وَ التُّقى
وَ شَرُّ الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ فى خَصْلَتَيْنِ الْفَقْرِ وَ
الْفُجورِ؛(39)
خير دنيا و آخرت در دو خصلت بى نيازى و تقواست و شر دنيا و آخرت در دو
خصلت نيازمندى و گناه است.
39
امام باقر عليه السلام :
وَ اللَّهِ ما شيعَتُنا اِلّا مَنِ اتَّقىَ اللَّهَ وَ اَطاعَهُ؛(40)
به خدا سوگند، شيعه ما فقط كسى است كه تقواى الهى دارد و خدا را اطاعت
مىكند.
40
امام على عليه السلام :
اَلتَّقْوى ظاهِرُهُ شَرَفُ الدُّنْيا وَ باطِنُهُ شَرَفُ الْآخِرَةِ
؛(41)
تقوا، ظاهرش شرافت دنيا و باطنش شرافت آخرت است.
1) سوره حجرات، آيه 13.
2) كنزالعمال، ح 5655 .
3) معانى الأخبار، ص 240 .
4) كافى، ج 2، ص 82 ، ح 4.
5) مشكاةالأنوار، ص 95.
6) تنبيه الخواطر، ج 2، ص 120 .
7) من لايحضره الفقيه، ج 4، ص 395، ح 5840 .
8) كنزالعمال، ح 8474 .
9) من لايحضره الفقيه، ج 4، ص 400، ح 5858 .
10) مكارم الاخلاق، ص 468.
11) كنزالفوائد، ص 164 .
12) نهج البلاغه، خطبه 176 .
13) غررالحكم، ح 3620 .
14) نهج البلاغه، حكمت 298 .
15) خصال، ص 483، ح 56 .
16) غررالحكم، ح 5078 .
17) غررالحكم، ح 1931.
18) كنزالفوائد، ص 128 .
19) غررالحكم، ح 7599.
20) غررالحكم، ح 7370 .
21) غررالحكم، ح 1998 .
22) غررالحكم، ح 3401.
23) غررالحكم، ح 5599.
24) كنزالعمال، ح 8496 .
25) مكارم الاخلاق، ص 204 .
26) كافى، ج 8 ، ص 52، ح 16.
27) تحف العقول، ص 287.
28) تفسير على بن ابراهيم، ج 2 ، ص 147.
29) تحف العقول، ص 488.
30) نهج البلاغه، نامه 27 .
31) نهج البلاغه، خطبه 186 .
32) نهج البلاغه، از خطبه 16 .
33) نهج البلاغه، از خطبه 157.
34) نهج البلاغه، از خطبه 184 .
35) نهج البلاغه، از خطبه 184 .
36) نهج البلاغه، از خطبه 166 .
37) كشف الغمه، ج 3، ص 139 .
38) غررالحكم، ح1932.
39) نهحنهجالبلاغه ابنابىالحديد، ج20، ص301، ح446.
40) كافى، ج 2، ص 74، ح 3.
41) غررالحكم، ح 1990 .
|