(4)
اسما و صفات قرآن از نگاه قرآن و سنّت
ابوالقاسم عینىپور
كارشناسى ارشد رشته علوم قرآن و حدیث
دانشكده علوم انسانى دانشگاه تربیت مدرّس
استاد راهنما: حجةالاسلام ابوالفضل شكورى
استاد مشاور: دكتر محمّدعلى مهدوىراد
1372
391 صفحه
این پایاننامه، در پىِ شناخت دقیق اسامى
و صفات قرآن، این كتاب سعادتبخش است كه معجزه جاوید و ماندگار رسول خدا، و
دریاى بىكران معارف الهى است كه طراوت و تازگى آن، در هر عصرى نمایان است و در
طول تاریخ، از زوایاى گوناگون مورد تدبّر و اندیشه قرار گرفته است؛ زیرا هر آیه
آن براى عنایت بشر، انگیزهآور است. یكى از دریچههاى حقیقتنماى قرآن، اسما و
صفات آن است كه آشكارا، پرده از راز نزول آن برمىدارد و در طالب خود، اشتیاقى
وصفناپذیر مىآفریند. این پایاننامه، از یك «مقدّمه»، سه «فصل» و سه «ضمیمه»
تشكیل شده است. هر فصل نیز خود، داراى بخشهاى مختلفى است. دو فصل آغازین، در
واقع، مقدّماتى براى ورود به بحث اصلى «اسما و صفات» است.
فصل اوّل در باب شناخت كلّى قرآن كریم است و موضوعات مرتبط با آن را روشن مىكند.
این فصل از بخشهایى تشكیل شده است. بخش نخست، درباره وحى و تعریف آن در لغت و
اصطلاح و معناى وحى در قرآن كریم و كیفیت وحى است. بخش دوم، معناى پیامبرِ امّى
و بررسى واژه «امّى» و دلایل امّى بودن پیامبر خدا را برمىرسد. بخش سوم به
جاوید بودن اعجاز قرآن و اینكه معجزه، لازمه نبوت است، مىپردازد و پس از آن،
تعریف و شرایط معجزه و داورى مشركان در اعجاز قرآن را مىآورد. بخش چهارم،
مربوط به نگارش و جمع و تدوین قرآن كریم و معناى جمع و مراد از جمع درباره قرآن
و ذكر فضایل سورهها و استعمال لفظ كتاب در قرآن (بر اساس احادیث) است.
در فصل دوم، گردآورنده، در پى آن است كه فهم قرآن را ممكن جلوه دهد و در
برابر نظر برخى (اخباریان) كه آن را منحصر به عدّه خاصّى دانستهاند كه از
موهبت عصمت الهى برخوردار بودهاند، با ارائه دلایلى، امكان فهم آن را توسط
عموم بشر، اثبات كند. نویسنده، در این باب به ادلّه اصولیان و اخباریان استشهاد
نموده و با بیان مثالهایى، مطلب را پایان داده است. در فصل سوم - كه متن اصلى
این مجموعه را تشكیل مىدهد - با مطالعه دقیق قرآن، تعداد واژگانى كه مىتوان
به عنوان اسم یا صفتِ این كتاب مقدّس آسمانى برشمرد، مورد شناسایى قرار گرفته و
یكْ یكِ آن كلمات از لحاظ كاربرد معناشناختى در عرفِ مردمِ عربزبان و اعتبار
استعارهاى آنها از دیدگاه معتبرترین و كهنترین كتب لغت، مورد تحقیق واقع شده
و وجه تسمیه یا توصیف قرآن به آنها با استشهاد به سخن مفسّران گرانمایه ، بیان
شده است.
ضمیمه اوّل، جدول مقایسهاى اسما و صفات را نشان مىدهد و دیدگاه عدّهاى از
اندیشمندان را به همراه آیات مورد استشهاد آنان، بیان مىكند.
ضمیمه دوم، اسامى و صفات قرآن را به تفكیك خاص و یا مشترك بودن یا غیر آن، به
عنوان نتیجه حاصل از پایاننامه، به تصویر كشیده است.
ضمیمه سوم، گویاى نمودار ستونى از واژگانى است كه به منزله اسامى و صفات قرآن،
شناخته شده است. ترتیب كلمات در این نمودار، بر اساس ترتیب نزولى سورههاى قرآن
است كه این الفاظ در آنها به عنوان نام و یا صفت قرآن به كار رفته است.