امام صادق عليه السّلام فرمود: "الخلّ يسکن المرار ويحيي القلب ويقتل دود البطن ويشدّ الفم؛[۱]

سرکه، زرداب (صفراء) را تسکين مي‌دهد و قلب را زنده مي‌کند و کرم‌هاي شکم را مي‌کُشد و لثه‌ها را محکم مي‌کند."

مانند اين حديث از پيامبر اکرم صلّي الله عليه و آله و سلّم نيز نقل شده است.[۲]

در جمله "يحيي القلب" که به معناي "قلب را، زنده مي‌کند و حيات مي‌بخشد"، يکي احتمال اين است که مراد حضرت از زنده کردن قلب، سالم کردن قلب است؛ يعني سرکه اين خاصيت را دارد که قلب را از آلودگي‌ها و امراض پاک مي‌کند و آن را سالم نگه مي‌دارد.

احتمال ديگر اين است که مراد از حيات قلب، جلا بخشيدن و نوراني کردن قلب است. در اين صورت اين از آثار معنوي خوردن سرکه خواهد بود.

در روايت ديگر آمده است: "الخلّ ينير القلب؛[۳] سرکه قلب را نوراني مي‌کند."

در جلد ۶۶ بحار الانوار، رواياتي در بخشي با عنوان "باب الخلّ" ذکر شده است بعضي از اين روايات، سرکه را باعث استواري و محکم شدن عقل دانسته مثل: (الخّل يشدّ العقل) و در برخي ديگر آمده است: سرکه کِرم‌ها و ميکرب‌هاي معده و روده را مي‌کُشد و دهان را محکم مي‌کند (مخاط لثه را محکم مي‌کند.)

در روايتي ديگر آمده است: ما امامان غذا خوردن را با سرکه شروع مي‌کنيم. سرکه عقل را محکم مي‌کند؛ و خدا و فرشتگان بر سفره‌اي که در آن نمک و سرکه باشد، درود مي‌فرستند.

از امام صادق عليه السّلام نقل شده است: سرکه و زيتون از غذاي پيامبران بوده است.

پيامبر صلّي الله عليه و آله و سلّم فرمود: "خانواده‌اي که سرکه بخورند، فقير نمي‌شوند.[۴]

با تفحص و تجسّس در روايات به اين نتيجه مي‌رسيم که قلب آدمي، نقشي اساسي در ايمان و کفر و درجات اين دو دارد. البته قلبي که در اين جا از آن سخن به ميان مي‌آيد، عضوي که از مهم‌ترين اعضاي بدن است و خون را به تمامي بدن پمپاژ مي‌کند، نيست و از طرفي، قلب به معناي مغز و عقل و قوه ادراکي بشر نيز نمي‌باشد، بلکه به معناي مرکزي در بدن است که محل احساسات و عواطف و عشق است و خوشحالي و شادماني و غم و اندوه و يقين و شک به آن ارتباط دارد و در زبان فارسي به آن دل مي‌گويند. مثلاً مي‌گوييم: دلم به حال فلاني سوخت.

البته اين مرکز که به آن قلب يا دل مي‌گوييم، با عقل که مرکز ادراکات است و با قلبي که پمپاژ کننده خون به تمامي اعضاي بدن است، بي‌ارتباط نيست. قلب به اين معنا در آيات و روايات بسيار مورد توجه واقع شده است. تعبيرات فراواني از قبيل: قساوت قلب، صفا و جلاي قلب، اقبال قلب، پاکي قلب، حيات قلب، رقّت و نازکي قلب و سفيدي قلب در آيات و روايات آمده و معلوم است اين حالات و صفات مانند سياهي و سفيدي يا رقت و نازکي و يا اقبال و ادبار مربوط به قلب صنوبري وماوين نيست، زيرا قلب ظاهري و گوشتي انسان گناهکار و انسان مطيع از نظر ظاهر و رنگ شبيه يکديگر است و اين‌گونه نيست که اين قلب در فرد عاصي سياه رنگ و در فرد مطيع و پاک، سفيد رنگ باشد.

معلوم است که خوردن برخي غذاها تأثير به سزايي در نورانيت يا ظلمت قلب دارد و به گونه‌اي که يا دل را گشاده و باز مي‌کند و به دل اقبال مي‌بخشد. و يا موجب قبض و گرفتگي و ادبار آن مي‌گردد؛ همان‌طوري که اعمال و کردار انسان تأثير مثبت يا منفي بر قلب و دل دارد. از جمله غذاهايي که در انبساط قلب و نورانيت آن تأثير دارد، انار و عسل و سرکه و گلابي و عدس و کرفس و بِهْ مي‌باشد که در روايات به آن‌ها توجه شده است.

بنابراين در غذاهايي مانند سرکه که دل را نوراني مي‌کنند، ممکن است اين نورانيت هم در جنبه مادي باشد و هم جنبه معنوي. يعني هم از نظر ظاهري و جسماني موجب طراوت و شادابي و انبساط گردد و با تاثير خاص در بدن، آلودگي‌ها و ميکرب‌ها و سموم بدن را دفع کند و سلامتي و خرّمي جسماني را براي انسان به ارمغان آورد و هم تاثير خاص معنوي در روح و روان انسان داشته باشد و زمينه‌ساز نورانيت و انبساط روحي انسان گردد و معنويت را در انسان تقويت نموده و دل را نوراني نمايد. در جاي خود ثابت شده که روح و جسم و امور مادي و معنوي در يکديگر تاثير و تاثر متقابل دارند و گاه اموري مادي مانند عدس، امري معنوي مانند رقت قلب و تقويت عواطف و معنويات را به دنبال داشته باشد. احتمال ديگر اين است که تاثير غذايي مانند سرکه در نورانيت دل و انبساط معنوي، تاثيري غيرمستقيم و با واسطه باشد؛ به اين معنا که مثلاً سرکه موجب سلامتي جسم و دفع بيماري و سموم بدن و ميکرب‌هاي مضر گردد و با سالم شدن جسم، روح نيز شاداب و باطراوت گردد و نوراني شود.