نقد و بررسى مسند علىّ بن ابى طالب
على مختارى
براى رهپويان باب مدينه علم و حكمت، مشهورترين منبع، كتاب شريف نهج البلاغه است؛ با حدود هزار اثر كه در شرح و تفسير و… و سنديابى آن، سامان يافته است.
قسمتى از سخنان كوتاه امير سخن ـ على(ع) ـ، در مجموعه هايى بسان «غررالحكم ودررالكلم» [با بيش از ۱۰۰۰۰حديث]، «جلوه هاى حكمت» [با ۵۰۰۰حديث، در ۲۲۵موضوع] و… گرد آمده است.
مجموعه هاى گسترده ديگرى نيز به ثبت و ضبط گفته ها و نوشته هاى آن حضرت، اختصاص يافته است؛ همانند «موسوعة احاديث اميرالمؤمنين علىّ بن ابى طالب» در چهارده مجلّد، «نهج السعادة فى مستدرك نهج البلاغة» در هشت جلد، و…
در اين ميان، عالمان تلاشگرى براى تنظيم «مسند» آن امام همام، دامن همّت به كمر زده، تأليفاتى از اين دست فراهم آورده اند:
۱ـ مسندات علىّ بن ابى طالب[ع]، از مؤلّفى ناشناخته ۱ ،
1.دانش پژوه، فهرست كتابخانه مركزى دانشگاه تهران، ج۲، ص۲۱.
2.ر.ك: حسينى جلالى، محمدجواد، مجله نور علم، سال اول، شماره۴و۵؛ رضا استادى، چهل مقاله، ص۱۵۱. گويا از اين دو كتاب، بيش از نامى نمانده است. همچنين است سرنوشت كتابى كه مرحوم قطب راوندى (م۵۷۳ق) از آن خبرداده و فرموده است: «در حجاز، از برخى دانشمندان شنيدم مى گفت: در مصر كتابى شامل بيست وچند جلد، يافتم كه در آن فقط كلمات على(ع) گردآورى شده بود» (شرح نهج البلاغه ابن ميثم، ج۱، ص۱۰۱)؛ شرح نهج البلاغه خويى، ج۱، ص۲۶۸؛ چهل مقاله، رضا استادى، ص۶۱
3.ر.ك: حسينى جلالى، محمدجواد، مجله نور علم، سال اول، شماره۴و۵؛ رضا استادى، چهل مقاله، ص۱۵۱. گويا از اين دو كتاب، بيش از نامى نمانده است. همچنين است سرنوشت كتابى كه مرحوم قطب راوندى (م۵۷۳ق) از آن خبرداده و فرموده است: «در حجاز، از برخى دانشمندان شنيدم مى گفت: در مصر كتابى شامل بيست وچند جلد، يافتم كه در آن فقط كلمات على(ع) گردآورى شده بود» (شرح نهج البلاغه ابن ميثم، ج۱، ص۱۰۱)؛ شرح نهج البلاغه خويى، ج۱، ص۲۶۸؛ چهل مقاله، رضا استادى، ص۶۱
4.الذريعة، شيخ آقا بزرگ تهرانى، ج۲۱، ص۲۵ـ ۲۸ در چند اثر ديگر نيز همين مسند معرفى شده است، از جمله: مقدمه مسندالرضا(ع)، شماره۸۹، از استاد محقق محمدجواد حسينى جلالى؛ مجله نور علم، سال اول، شماره۴و۵؛ مقاله مسندالرضا(ع) از آيةالله استادى كه دوبار به همّت كنگره جهانى امام رضا(ع) و يك بار ضمن چهل مقاله، ص۱۴۷ـ۱۷۲ منتشر شده است. ولى گويا مأخذ اين مقالات، همان الذريعة (ج۲۱، ص۲۶) است، و مرحوم تهرانى هم از مأخذ اين سخن نامى نبرده است و ظاهرا اين كتاب، «ما نزل من القرآن فى اميرالمؤمنين على بن ابى طالب» است. ر.ك: سعدالسعود،سيدبن طاووس، ص۲۳۵ و ص۲۰
5.اين مسند، در بيش از ده جلد، آماده انتشار است و انتشارات اسوه چاپ و نشر آن را پذيرفته است. مؤلف محترم بيش از ده سال است كه از سوى حاكمان ستمگر عراق، زندانى شده و هيچ اطلاعى از او دردست نيست.
6.در اينجا، منظور از «حديث»، سخنان پيامبراكرم (ص) است و مراد از «آثار» رواياتى است كه از سنّت و فعل پيامبر بزرگوار اسلام حكايت مى كند.
7.اصلاح غلط المحدثين، ابوسليمان خطّابى، ص۵۰ـ۵۱، شماره۵۶؛ صحيح البخارى، كتاب الصوم، باب فضل الصوم، ح۱۸۹۴ و ح۱۹۰۴ و ح۵۹۲۷؛ صحيح مسلم، كتاب الصيام، ح۱۶۰و۱۶۲و۱۶۴؛ السنن، ترمذي، كتاب الصيام، فضل الصوم، ح۷۶۴؛ السنن، دارمي، ج۴، كتاب الصوم، باب۵۰، فضل الصيام، ح۱؛ مسند، احمد بن حنبل، ج۱، ص۴۴۶، ج۲، ص۲۳۲، ۲۵۷