ضرت عبدالعظيم و موسسه علمي ـ فرهنگي دار الحديث قرار دارد،كار مغتنمي است.ايشان در ادامه بيانات خود ضمن تجليل و تمجيد از شخصيت علمي ابوالفتوح رازي، فرمودند: بزرگداشت شخصيتي چون ابوالفتوح رازي هم از جهت تفسير و هم زبان و نثر آن دوران و هم موقعيت تاريخي ري ، اهميت دارد.
در ادامه اين همايش،جناب حجة الاسلام و المسلمين ري شهري ضمن عرض خير مقدم ، گزارشي از روند كار سلسله همايش هاي بزرگداشت عالمان و بزرگان ري را ارائه نمودند. پس از آن، گزارش مبسوطي از فعاليت هاي انجام شده در ارتباط با كنگره و نيز مجموعه آثار چاپ شده و مراكزي كه در برگزاري كنگره همكاري داشته اند، توسط حجة الاسلام و المسلمين مهريزي، دبير علمي كنگره ارائه گرديد.
حضرت حجة الاسلام و المسلمين هاشمي رفسنجاني كه سخنران مراسم افتتاحيه كنگره بودند، ضمن تجليل از شخصيت ممتاز ابوالفتوح رازي، در اهميت و جايگاه تفسير ابوالفتوح و نيز نثر فارسي آن بياناتي فرمودند.
در نشست دوم كنگره، حضرت آيت الله معرفت ، در باب ويژگي هاي تفسير ابوالفتوح به ايراد سخن پرداختند.
ارائه مقاله اي با عنوان «تفسير ابو الفتوح، ضرورت ها و امتيازهاي چاپ بنياد» توسط دكتر جعفر ياحقي و&#۱۶۰; نيز مقاله اي ديگر با عنوان «اسرائيليات در تفسير ابو الفتوح» توسط دكتر كاظم طباطبايي از ديگر برنامه هاي نشست دوم كنگره بود. پس از آن آيت الله واعظ زاده از ديگر سخنرانان كنگره در باب انديشه هاي تقريبي در تفسير ابو الفتوح مطالب را بيان كردند.
در نشست سوم كنگره، كه بعد از ظهر همان روز انجام شد، ابتدا مقاله اي با عنوان «ويژگي هاي نثر تفسير ابو الفتوح» توسط دكتر علي رضا نبي لو، و سپس مقاله اي با عنوان «خزاعي هاي ايران و تاثير آنان بر تشيع» توسط حجة الاسلام و المسلمين رسول جعفريان و در ادامه مقاله اي با عنوان «جايگاه حديث و سنت در تفسير ابو الفتوح» توسط دكتر كامران ايزدي مباركه ارائه شد.
در ادامه آيت الله استادي، درباب تاثير گذاري و تاثير پذيري از تفسير ابوالفتوح سخنراني كردند.
و در پايان حضرت آيت الله سبحاني، انديشه¬ هاي كلامي ابو الفتوح رازي را مورد ارزيابي قرار داده و در اين باره سخنان ارشمندي را بيان كردند.
گفتني است كنگره بزرگداشت ابوالفتوح رازي در راستاي سلسله همايش هاي&#۱۶۰; بزرگان و عالمان ري بود كه به همت آستان حضرت عبد العظيم(ع) و موسسه علمي _ فرهنگي دارالحديث برگزار شد.
كنگره بعدي در تجليل از مقام و شخصيت شيخ كليني خواهد بود.
&#۱۶۰;
------------------------
تاريخ تنظيم ۲۸/۸/۸۴
&#۱۶۰;بسم الله الرحمن الرحیم
&#۱۶۰;متن بيانات مقام معظم رهبري در جمع شوراي علمي كنگره بزرگداشت شيخ ابوالفتوح رازي
&#۱۶۰;تجلیل از بزرگان و دانشمندان، کار بسیار ارزنده و با ارزشی است . به خصوص کسانی که از شهرت کمتری میان عموم مردم برخوردارند. و این حرکت یعنی احیاء نام دانشمندان و بزرگان ری که در دستور کار آستان حضرت عبد العظیم ومؤسسه دارالحدیث قرار دارد کار مغتنمی است.
تجلیل از شخصیتی چون ابوالفتوح رازی ، هم از جهت تفسیرو هم زبان و نثر آن دوران و هم موقعیت تاریخی ری اهمیت دارد. چون وقتی تاریخ آن دوره را مطالعه می کنیم ، می بینیم در همان زمان که ابوالفتوح بوده بزرگانی هم مثل شیخ منتجب الدین که شاگرد اوست و او هم رازی است و یا کمی بعد از آن دوره ،« فخر رازی» ، یا« شمس قيس رازی» و یک مقدار قبل از این ها باز کسان دیگری هم هستند که اینها همه جزء بزرگان ری بوده اند. یا «عبد الجلیل قزوینی رازی»، که به نظرم کاملاً معاصر ابوالفتوح است . چون وفات ابوالفتوح به دقت معلوم نیست ولی وفات عبد الجلیل قزوینی کاملاً مشخص است. حدود ۵۵۰ و ۵۶۰ است. و این دو در یک زمان بوده اند. البته قزوینی که گفته می شود، معنای آن این است که اصلش قزوینی بوده ولی ساکن ری بوده&#۱۶۰; کما اینکه ابوالفتوح نیشابوری است ولی ساکن ری بوده است. یا سََید مرتضی رازی که اتفاقاً لقب او هم علم الهدی است یعنی سید مرتضی دایی رازی ، و برادرش سید مجتبی ، آنها هم در همین زمان بوده اند. یعنی شما وقتی از نظر تاریخی دربارۀ ابوالفتوح بررسی می کنید. کأنه تاریخ قرن پنجم و ششم ری را احیاء می کنید.
در مورد تفسیر و شرح حال ابوالفتوح یک نکته مهمی وجود دارد که البته من در این چند جلد کتاب چاپ شده، ندیدم در مورد تأثیراتی که ابوالفتوح گذاشته یا تأ ثراتی که از تفاسیر دیگر گرفته، مطلبی باشد. وآن نکته این است که حاجی نوری می گوید، تفسیر مجمع البیان طبرسی، برگرفته از تفسیر روض الجنان و روح الجنان ابوالفتوح است. این مطلب مهمی است که ما در نظر نداشتیم.
تأ لیف« مجمع البیان» سی چهل سال بعد از تألیف تفسیر ابوالفتوح رازی است واین خیلی نکته مهمی است که ما فکر کنیم که مثلاً ترتیب خاصی که در« مجمع البیان» وجود دارد برگرفته از کتاب تفسیر ابوالفتوح است در حالی که معروف این است که مطالب« مجمع البیان» همان مطالب تبیان شیخ طوسی است. منتهی طبرسی آنها را تبویب کرده. البته این سخن هم هست که تفسیر کبیر فخر رازی هم حول و حوش تفسیر ابوالفتوح نوشته شده ، ولی فخر رازی برای اینکه نسبت انتحال به او داده نشود، تشکیک های خود را وارد متن کرده است.
این نکته مهمی است که ما تفسیری داریم که تفاسیر بزرگی مثل« مجمع البیان» و« تفسیر کبیر» ، یا ازآن متخذند یا نازل به آنند. ما قدر این تفسیر را باید بدانیم. البته متاسفانه اين تفسیر به خاطر زبانش امروز خیلی مورد استفاده قرار نمی گیرد اگر چه نثر استوار، قوی و پاکیزه ای دارد و ارجاع و تعقیب ندارد. امّا بالاخره نثرش قدیمی است و از لحاظ کسانی که به جهات ادبی به آن نگاه می کنند، اهمیت دارد. بنا براین تجلیل از ابوالفتوح تجلیل مهمی است. شما که به این بزرگان ری می پردازید، به این نکته نظر داشته باشید که تاریخ ری را از این میانه، از آب در بیاورید. یعنی این که ری در آن زمان در چه وضعی بوده است. و چه بزرگانی در آن زمان زندگی می کردند. مثلاً یکی ابوالفتوح است که تفسیر می نویسد و دیگری عبد الجلیل رازی قزوینی است که « النقض» کتاب کلامی را می نویسد. یا سید مرتضی رازی که او هم متکلم بوده یا « شمس قيس رازی » که بهترین کتاب در عروض و قافیه را او نوشته است. که تا الان هم کتابی به جامعیت کتاب « المعجم فی معايير اشعار العجم » نداشته ایم. یعنی در عروض و قافیه کتابی به این اتقان و مفصلی نداریم. اینها نشان دهندۀ اهمیت و موقعیت و تاریخ فرهنگی ری است.
ابوالفتوح تنها مفسر نبوده بلکه فقیه هم بوده است. تعبیری که از او در جایی ذکر شده « الامام الفقیه» است. ایشان شاگرد مفید ثانی یعنی ابوعلی مفید، پسر شیخ طوسی بوده و مفید ثانی از پدرش که شیخ طوسی است نقل می کند. شیخ طوسی متوفای ۴۶۰ است. و ابوالفتوح تقریباً متوفای ۵۶۰ است. و با وجود این فاصله حدودا صد ساله ، تنها با یک واسطه که همانا ابوعلی مفید ثانی است، از شیخ طوسی نقل می کند. به هر حال تجلیل از چنین بزرگانی کار با ارزشی است.
واین کتاب هایی که دربارۀ تفسیر بود به دستم رسید و تورقی کردم. خیلی خوب به نظرم آمد که از ابعاد مختلفی، تفسیر را مورد توجه قرار داده اند. هم از لحاظ حدیث شناسی، هم از لحاظ زبان و هم از لحاظ نکات تفسیری. و به نظرم کار بسیار پاکیزه ای آمد.
انشاءالله خداوند به شما کمک کند و توفیق دهد که این کار خوب و مفید را ادامه دهید.